YAPIM SÖZLEŞME TÜRÜ SEÇİLİRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?



 

Yapım işi için ödeneği olan İdarelerde en çok sorulan sorulardan biri sözleşmenin türüdür. Yani yapım işinin; Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşme ile mi yoksa Birim Fiyat Sözleşme ile mi yapılması gerektiği sorgulanır? Yapım sözleşmesinin türünü belirlemek için aşağıdaki hususların bilinmesi gerekir.

 

Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşme;  uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak, işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden gerçekleştirilen sözleşmedir. Yani bu tür sözleşmeler, Yüklenicinin sözleşmeden önce ihale dokümanını detaylı olarak okuyup, işi fen ve sanat kurallarına göre gerçekleştirmeyi taahhüt ettiği bir sözleşme türüdür.

 

Birim Fiyat Sözleşme; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak; idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden yapılan sözleşmedir.

 

Karma Sözleşme ise; niteliği itibarıyla iş kalemlerinin bir kısmı için anahtar teslimi götürü bedel, bir kısmı için birim fiyat teklifi alma yöntemleri birlikte uygulanmak suretiyle gerçekleştirilen sözleşmelerdir.

 

İş artışı oranı ise; anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 'sine kadar yapılabilir. Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında % 40 'a kadar artırmaya yetkilidir.

 

Proje cinsine göre sözleşme türü belirlenir. Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. Uygulama projesi olan tüm işlerin ihalesi Anahtar Teslim Götürü Bedel olarak yapılır. Onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği projeye ise Uygulama Projesi denir.

 

İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda Ön Proje veya Kesin Proje üzerinden ihaleye çıkılabilir.

 

Yapının kesin ihtiyaç programına göre; gerekli arazi ve zemin araştırmaları yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, çevresel etki değerlendirme ve fizibilite raporları dâhil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan plân, kesit, görünüş ve profillerin belirtildiği bir veya birkaç çözümü içeren projeye Ön Proje denir.

 

Yapının onaylanmış ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin araştırmaları yapılmış olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inşaat sistem ve gereçleri ile teknik özelliklerinin  belirtildiği projeye ise Kesin Proje denir.

      

Sözleşme türü bulunulan şartlara göre de belirlenir. Örneğin doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde Ön veya Kesin proje üzerinden çıkılabilir. Her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce Uygulama Projesi yapılamayan (bina işleri hariç) yapım işlerinde ise Kesin Proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin Uygulama Projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, Uygulama Projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir.

 

İkmal inşaat ihalelerinde ise İdarenin elinde Uygulama Projesi bulunuyor ve sözleşmenin fesih edilme nedeni bu projenin kusurundan kaynaklanmıyorsa, yine aynı proje üzerinden ve Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşme yapılması değerlendirilmelidir.

 

Son 10 (on) yıldır İdarelerin tercihi, Birim Fiyat Sözleşme yapma yönünde artmıştır.

Son 10 (on) yılda gerçekleşen ihalelerin sözleşme türüne göre dağılımında önemli farklılıklar yer almaktadır.

Grafik-1 (Yıllara Göre Yapım İşlerinde Sözleşme Türlerinin Toplam Sözleşmeye Oranı)

(Grafik Kamu İhale Kurumu İstatistiklerinden faydalanılarak yapılmıştır.)

 

Grafik verileri kapsamında şu değerlendirmeler yapılabilir;

  • Son 10 yılda Birim Fiyat Sözleşme türünde artış devam etmiştir.
  • 2013 yılına kadar en çok yapılan sözleşme türü anahtar teslim götürü bedel olurken, 2014 yılı da dahil sonraki yıllarda, birim fiyat sözleşme türü daha fazla yapılmaya başlanmıştır.
  • Karma sözleşme türü ise 5812 sayılı Kanun ile (Bkz: 20/11/2008-5812/32 maddesi) 2008 yılında ihale mevzuatımıza kazandırılmış bir sözleşme türü olduğundan, İdarelerce 2011 yılından sonra tercih edilmeye başlanmış, bu oran 2017 yılında %5,28’e kadar çıkmıştır.
  • Anahtar teslim sözleşmeler en az 2017 yılında tercih edilmiştir. Bu tür sözleşmeleri İdarelerin daha az tercih ettiği anlaşılmaktadır.

 

Son 10 (on) yıldır İdarelerin tercihinin, Birim Fiyat Sözleşme yapma yönünde artmasının nedenleri nedir?

Yapım işlerinde Birim Fiyatlı Sözleşmelerin artmasının; 26.04.2007 tarihli 26504 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan değişiklikle, Her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir.“ hükmü getirilmesinin etkili olduğu anlaşılmaktadır. Yani İdarelerin, Uygulama Projesi olmadan, Birim Fiyat Sözleşme türünü Onarım işlerinde kullanmalarının önü açılmıştır.

 

İdarelerin sadece onarım işlerini değil, yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi sebebiyle Pazarlık ihale usulü ile Birim Fiyat Sözleşme yaptıkları da bilinmektedir. (Bkz. 4734 sayılı Kanunun 21/e maddesi) 2018 Yılının ilk 6 (altı) ayında 21/e Pazarlık İhale Usulü ile ihale edilen yapım işi sözleşme tutarı 867,63 Milyon TL’yi bulmuştur.  (Bkz. Kamu İhale Kurumu istatistikleri)

 

İdarelerin Birim Fiyat Sözleşme türünü daha çok tercih etme nedenleri, yasal düzenlemelerin yanında Uygulama Projelerinin daha fazla zaman alması, çok iyi hazırlanmaması halinde, sözleşme esnasında Yüklenici ile yaşanan uyuşmazlıklardır. Bu yüzden Kesin Proje hazırlayarak, bu da mümkün değilse, Ön Projelerle ihale yapılmakta, kısa sürede onarım işleri de dâhil birçok yapım işi bitirebilmektedir.

 

İdarelerin hata yapma riskini en aza indirdikleri sözleşme türü olduğu için Birim Fiyat Sözleşme türü seçilebilmektedir.

 

İdare yetkilileri hangi sözleşme türünü seçmelidir?

Grafik verilerinden de görüldüğü üzere, İdarelerin Birim Fiyat Sözleşme türünü daha çok tercih ettikleri anlaşılmaktadır.

 

Ancak 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 30 ve 31’nci maddeleri Yüklenici ile birlikte, İhale Yetkililerini, Yapı Denetim Görevlilerini ve diğer Gerçekleştirme Görevlilerini, kesin kabul onay tarihinden itibaren 15 (onbeş) yıl süreyle müteselsilen sorumlu tutmaktadır!

 

Yani İdarelerin sırf ödeneklerini kullanabilmek adına, projeleri çok iyi hazırlamadan, Pazarlık Usulü ihale ile yapım işini aceleye getirilmesinin İdare ve Yükleniciler açısından sonu, felaket olabilir! Keza 17 Ağustos 1999 yılı Marmara Depreminde hasar gören binaların çoğunu Kamu Binaları oluşturmaktaydı! (Detaylı Bilgi İçin KILIÇ HUKUK OFİSİ ile iletişime geçiniz.)

 

   

 



Geri Dön