Cumhurbaşkanı'nın orta vadeli mali planları yayınlandı. Bu planların, ihale sistemimizdeki etkileri ne olacak?





Cumhurbaşkanı’nın 108’nci Kararı 20.09.2018 tarihinde, 160’ncı Kararı ise 11.10.2018 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Her iki kararın Kamu İhaleleri ve Sözleşmeleri kapsamındaki etkileri aşağıda belirtilmiştir.

1.CUMHURBAŞKANI’NIN 108’İNCİ KARARI NELER GETİRİP, NELER GÖTÜRÜYOR?

  • 2019-2021 Yıllarını içine alan bir programdır.
  • Programın temel amacı, kısa vadede fiyat istikrarının ve finansal istikrarın yeniden tesis edilmesi, ekonomide dengelenmenin ve bütçe disiplininin sağlanması, orta vadede sürdürülebilir büyüme ve adaletli paylaşıma yönelik ekonomik değişimin gerçekleştirilmesidir.
  • Temel Hedeflerden birisi de; ihalesi yapılmamış ve ihalesi yapılmış ancak başlanmamış projelerin askıya alınmasıdır. Devam eden projelerden finansman koşulları uygun olanlar için yeni ve daha uzun zamana yayılmış iş planlarının oluşturulması ve mega-altyapı projelerinin doğrudan yabancı yatırım yoluyla, uluslararası finansman ile hayata geçirilmesinin hedeflenmesidir.
  • Kamu Maliyesi Politika ve Tedbirleri kapsamında Kamuda; makam aracı, lojman ve sosyal tesislere yönelik harcamalar sınırlandırılacak, yeni idari hizmet binası yapımına ve kiralanmasına izin verilmeyecek, Kamu özel iş birliği (KÖİ) uygulamalarının, daha etkin ve finansal açıdan verimli olmasına yönelik bir çerçeve oluşturulacaktır.
  • Sağlıkta maliyet avantajı sağlamak amacıyla Tedarik Paylaşım Platformu (TPP) ve tedarik zinciri iyileştirme çalışmaları yürütülecektir.

 

2.CUMHURBAŞKANI’NIN 160’NCI KARARI NELER GETİRİP, NELER GÖTÜRÜYOR?

  • 2019-2021 Yıllarını içine alan bir programdır.
  • Kamu kurumlarının uzun vadeli tedarik planlarının hazırlanıp, benzer ihtiyaçlarının ortak alım yöntemiyle temin edilmesinin yaygınlaştırılması planlanmıştır.
  • Kamu alımlarının; Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine katkı sağlayacak, yerlileştirmeyi ve teknoloji transferini teşvik edecek şekilde kullanılması uygulamasına devam edileceği belirtilmiştir.
  • Kamu kurumlarında makam aracı, lojman ve sosyal tesislere yönelik harcamaların kısıtlanması planlanmıştır. 2019 yılında zorunlu haller dışında, kaynağı ne olursa olsun, taşıt alımı yapılmayacaktır. 2019 yılında, güvenlik nedeni ve işin yürütülmesi açısından mutlak zorunluluk bulunmasına bağlı olarak, tasarruf tedbirlerine ilişkin çıkartılan 2007/3 sayılı Başbakanlık Genelgesi kapsamında Başbakanlıktan izin alınmış olması hali dışında lojman, memur evi, kamp, kreş, misafirhane ve benzeri yeni sosyal tesis yatırımı başlatılmayacaktır.
  • Maliyet avantajı sağlamak amacıyla Tedarik Paylaşım Platformu ve tedarik zinciri iyileştirilecektir.
  • İhalesi yapılmamış ve ihalesi yapılmış ancak başlanmamış projelerin askıya alınması, devam eden projelerden finansman koşulları uygun olanlar için yeni ve daha uzun zamana yayılmış iş planları oluşturulması planlanmıştır.
  • Mega-altyapı projeleri doğrudan yabancı yatırım yoluyla, uluslararası finansman ile hayata geçirilecektir.
  •  Kamu Özel İş Birliği (KÖİ) uygulamalarının, daha etkin ve finansal açıdan verimli olması, KÖİ modeli ile uygulananlar dahil olmak üzere kamu yatırımlarında yerli malı kullanılmasına öncelik verilmesi planlanmıştır.
  •  Kamu yatırım tahsislerinde KÖİ modeliyle yürütülenler dâhil, eğitim, sağlık, içme suyu ve kanalizasyon, bilim-teknoloji, ulaştırma, enerji ve sulama sektörlerine öncelik verilecektir.
  • Ulaştırma / Otoyol sektöründe; tamamlanma aşamasındaki otoyol ve bağlantı yolu projeleri ile mevcut otoyol sisteminin korunmasını ve etkin kullanımını sağlayacak; üstyapı iyileştirme, trafik güvenliği, köprü ve viyadüklerin onarımına yönelik projelere önem ve öncelik verilecektir.
  • Gebze-Sabiha Gökçen - Yavuz Sultan Selim Köprüsü – Havalimanı - Halkalı, Ankara-Sivas, Ankara-Afyonkarahisar-İzmir Yüksek Hızlı Tren projeleri ile Sivas- Erzincan Demiryolu projesine, ikinci hat yapımlarına, sinyalizasyon ve elektrifikasyon yatırımlarına ve önemli yük merkezlerine iltisak hattı yapımı, hat kapasitesi ve verimliliğini artıracak projeler ile raylı sistem araçlarının yerli üretimine öncelik verilecektir.
  • Eğitim sektörlerinde; yatırım tekliflerinde fiziki gerçekleşmesi yüzde 75 ve daha üzerinde olan projeler ile 2019 yılında bitirilecek projelere ve deprem riski yüksek olan bölgelerden başlamak üzere okulların depreme karşı güçlendirilmesine yönelik projelere öncelik verilecektir. Daha önceki yıllarda sari ihale izni verilmiş projeler için öngörülen ödenekler yatırım tekliflerinde öncelikli olarak dikkate alınacaktır. En fazla göç alan ve deprem bölgesinde yer alan il ve ilçelerde fiziki gerçekleşmesi yüzde 50 ve daha üzerinde olan projelerin 2019 yılında bitirilmesine öncelik verilecektir.
  • Eğitim/Kültür sektöründe; kültür varlıklarının korunması, restorasyonu ve bakım-onarımı ile ilgili projelere öncelik verilecek, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müzelerin bakım-onarım, teşhir- tanzim ve güvenliğinin artırılmasına yönelik projeler desteklenecek, Kültür ve Turizm Bakanlığı yatırım programında yer alan kültür merkezi projelerinden fiziki gerçekleşmesi yüzde 50’nin üzerinde olanlara; kent merkezinde olma ve fazla nüfusa sahip olma gibi kıstaslara göre ödenek tahsisinde öncelik verilecektir.
  • Beden Eğitimi ve Spor sektöründe; 2019 yılında tamamlanabilecek spor altyapı tesisleri başta olmak üzere, fiziki gerçekleşmesi yüzde 75’in üzerinde olan, bölge, nüfus, sporcu sayısı, yaygın spor talebi, ildeki mevcut spor tesisleri varlığı, çok amaçlı spor tesisi olması vb. faktörleri dikkate alan projelere, öğrenci sayısı 800’ün üzerinde olan ve aynı eğitim bölgesinde kamu kurum ve kuruluşlarına ait spor salonu bulunmayan okulların spor salonlarına, Kalkınmada öncelikli Yörelerde olup fiziki gerçekleşmesi yüzde 50’nin üzerinde olan ve kısa sürede tamamlanabilecek projelere ve ülkemizde düzenlenmesi kesinleşen uluslararası spor organizasyonlarında kullanılacak tesislerin onarım ve ikmalini gerektiren projelere birinci derecede öncelik verilecektir.
  • Ceza İnfaz Kurumlarında gerekli kapasite artışı yatırımlarına öncelik verilecektir. Adalet binası ve cezaevi projelerinde önemli oranda fiziki gerçekleşmeye sahip projelere öncelik verilecektir.
  • Su kayıp ve kaçaklarının azaltılmasına yönelik projelere öncelik verilecektir. DSİ Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen içme suyu temini projelerinden nüfusu 50.000 ve üzeri olan belediyelere öncelik verilecektir.
  • 2019 yılı kur değeri olarak 1 ABD Doları = 5.60 TL 2020 yılı için 1 ABD Dolan = 6,00 TL, 2021 yılı için 1 ABD Doları= 6,20 TL olarak dikkate alınacaktır.

3.HER İKİ PLANIN  UYGULANMASINDA, KAMU İHALELERİ VE SÖZLEŞMELERİ KAPSAMINDA AÇIKLAMALARA İHTİYAÇ DUYULAN HUSUSLAR MEVCUTTUR:

Her ili plan da birbirini tamamlayan hususlar yer almaktadır. Ancak gerek İdareler gerekse kamu ihalelerine katılanlar açısından, açıklanması gereken hususlar şunlardır:

  • 2018 yılında ihalesi yapılan ve sözleşmesi akdedilen işlerle ilgili sözleşmesi fesih edilen yüklenicilere tazminat verilip, verilmeyeceği belirlenmemiştir.
  • Sözleşmesi tasfiye edilmeyip, yeniden oluşturulacak iş programına göre uzatılan yüklenicilere Fiyat Farkı uygulanıp uygulanmayacağı, açıklanmamıştır.
  • Gerçekleştirme yüzdesi %50 ve %75’in altında olan sözleşmelerin akıbetinin ne olacağı açıklanmamıştır.  
  • Kamu alımlarındaki tasarrufun; Makam Aracı sınırlaması ile İdare Binası Yapımlarının engellenmesi dışında hangi tür alımlarda yapılacağı belirtilmemiştir.
  • Uzun vadeli alımlar/projelerde, Dolar Kurunda getirilen sınırlamalar (2019 yılı 1 ABD Doları = 5.60 TL 2020 yılı için 1 ABD Dolan = 6,00 TL, 2021 yılı için 1 ABD Doları= 6,20 TL) kapsamında olacağı öngörülmektedir. Ancak serbest piyasadaki Dolar Kurundaki beklenilenin üzerinde artış olması halinde, 3 yıllık bir sözleşmenin devamı için “Ek Fiyat Farkı” verilip, verilmeyeceği belirtilmemektedir.
  •  Mega Projelerin de sabit Dolar Kuru (2019 yılı 1 ABD Doları = 5.60 TL 2020 yılı için 1 ABD Dolan = 6,00 TL, 2021 yılı için 1 ABD Doları= 6,20 TL) üzerinden mi, yoksa serbest piyasadaki dolar kuru üzerinden mi yapılacağı anlaşılamamaktadır.
  • Daha da önemlisi ihale sistemimizde hesap verilebilirliğin artırılarak, kayırmacı yaklaşımların sonlandırılması ve daha pahalıya mal olan başta İlansız Pazarlık İhaleleri olmak üzere, İstisna ve Doğrudan Temin Alımlarının azaltılmasına yönelik bir düzenleme getirilmemiştir. 

Sonuç olarak; hem idareler hem de özel sektör açısından, 2019, 2020 ve 2021 yıllarının da 2018 yılında olduğu gibi çok bilinmeyenli sorunların yaşanacağı yıllar olacağı görülmektedir.