"Hakediş Ödemelerindeki Sıkıntı..." Kapsamındaki Makalemiz Dünya Gazetesinde Yayınlandı





HAKEDİŞ ÖDEMELERİNDEKİ SIKINTI, SAĞLIK BAKANLIĞINA DA MI SIÇRADI?

 

1-Yüklenicilere yapılacak hakediş ödemeleri, Kanun ve İkincil Mevzuat ile teminat altına alınmıştır

Kamu ihale sözleşmeleri, Kamu İdareleri ile Yükleniciler arasında, karşılıklı sorumluluklar doğuran bir edim şeklidir. Yani Yüklenici sözleşme hükümlerini yerine getirir, Kamu İdaresi de hakediş ödemesi yapar.  Çıkarılan yasalar ve ikincil mevzuat ise yüklenicilerin hakediş almasını belirli bir esasa bağlamıştır. Bunun nedeni, Kamu İdarelerinin hakediş ödemelerinde keyfi davranmasını önlemek, Yüklenicilerin mağdur olmamasını sağlamaktır.

Bu kapsamda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, ihaleye çıkabilmesinin en önemli şartı olarak, İdarenin ödeneğinin olması koşulunu getirmiştir. Yani ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz. (Bkz. 4734 sayılı Kanunun 5. maddesi) İkincil mevzuatta da yüklenicilere, yaptıkları iş kapsamında, belirli sürelerde hakediş verilmesi, teminat altına alınmıştır. Örneğin Hizmet İşleri Genel Şartnamesinde özetle; hakediş raporunun yüklenici tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı ve bu tarihten başlamak üzere otuz gün içinde de ödeme yapılacağı, düzenlemesi yapılmıştır. (Bkz. Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hakediş ödemeleri” başlıklı 42’nci maddesi)

2-Hakedişin uygun şekilde ve süresi içerisinde ödenmesi, basiretli ve sorumlu kamu İdaresi olmanın, gereğidir

Son zamanlarda, bazı önemli kurumların, uygun şekilde ve zamanında hakediş ödemesi yapmadıkları, ödenek olmaması nedeniyle hakedişleri geciktirdikleri bilinmektedir. Bir devlet kurumunun, serbest iradesiyle yaptığı sözleşme hükümlerine, kendisinin uymaması oldukça vahim bir durumdur! Çünkü, kamu idarelerinin aldığı mal, hizmet ve yapım işleri kapsamında yaptığı sözleşmelerdeki yegane görevi, aldığı şeyin hakedişini zamanında ödemesidir. Fakat son zamanlarda;

  • Ödeneği olmadığı halde ihaleye çıkan,
  • İhale dokümanına, “Ödenek Olduğunda/Nakit Durumu Müsait Olduğunda, hakediş verilecektir…” türünden, mevzuatta bulunmayan hükümleri koyan,
  • Hakediş ödemesini yapmamak için, yükleniciye çeşitli bürokratik engeller çıkaran,
  • Yükleniciye, hakedişi oranında haksız ceza kesintileri yaparak, hakediş ile para cezalarını denkleştirmeye çalışan,

İdarelerin olduğu bilinmektedir.  Bu tutum ve davranışlar, “basiretli ve sorumlu kamu İdaresi olma” ilkesine açıkça aykırıdır. 

3-İhalesi iptal edilen Sağlık Bakanlığı da hakediş ödeyemeyen idareler arasına mı katıldı?

Hakedişi zamanında ödemeyen İdarelerinin sayısının son zamanlarda artması, üzücüdür. Ama daha da üzücü olanı, Sağlık Bakanlığı gibi önemli bir kurumun yaptığı ve Yemek Hizmet Alımı gibi önemli bir ihalede, adeta, “ödenek bulursam ödeme yaparım” türünden bir düzenleme yapması ve bu ihalenin, Kamu İhale Kurumu tarafından iptal edilmesidir. (Bkz. Kamu İhale Kurumu’nun 24.10.2019 tarihli 2019/UH.II-1378 sayılı kararı)

Somut olayda;

  • Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 23.09.2019 tarihinde “Sağlık Tesisleri İçin Malzeme Dâhil Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı” ihalesi yapılmıştır.
  • İhale dokümanına, “Döner Sermaye Muhasebe Birimince fatura ve ekleri kontrol edilerek, nakit durumuna göre 90 (doksan) takvim günü içerisinde ödenir.” hükmü konulmuştur.
  • Bu hüküm, Kamu İhale Kurumu tarafından; yükleniciye yapılacak ödemenin tahakkuk tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılması gerektiği, bu itibarla ödeme süresinin belirlenmesi hususunda idareye herhangi bir takdir yetkisi verilmediği, gerekçesiyle hukuka uygun bulunmamıştır. Ayrıca, ihale iptal edilmiştir.

Sağlık Bakanlığına bağlı kuruluşlarının bu tür ihale dokümanı hazırlaması, akıllara;

  • Ödenek sıkıntısının Sağlık Bakanlığı gibi önemli bir kamu idaresine dahi sıçradığını,  
  • Yemek hizmet alımlarında dahi hakedişlerin geciktirilmesinin, sağlık sektöründe de önemli sorunlar yaşandığını,

  Getirmektedir.