ÖZET
Kamu ihalelerinde aşırı düşük teklif sorgulama süreci, isteklilerin verdiği tekliflerinin gerçekçi ve uygulanabilir olup olmadığının tespiti açısından kritik öneme sahiptir. Uygulamada, süreç içerisinde birden fazla aşırı düşük teklif açıklama yapmak zorunda kalan isteklilerin sundukları fiyat teklifleri ve bu tekliflere dayanak teşkil eden belgelerde değişiklikler görülebilmektedir. Bu çalışmada, kendisinden birden fazla kez aşırı düşük açıklama istenen isteklinin; aynı faturaya dayanılarak, farklı birim fiyatlar üzerinden açıklama yapılmasının mümkün olup olmadığı, Kamu İhale Kurulu’nun güncel kararları çerçevesinde incelenecektir.
1-Birden Fazla Yapılan Aşırı Düşük Teklif Açıklamasında Aynı İş Kalemi İçin Farklı Fiyat Sunulması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesi uyarınca, aşırı düşük tekliflerin sorgulanması ve açıklamaları gerçekleştirilir. Aşırı düşük teklif sorgulamasının amacı; ihalede sunulan ve verilen tekliflerin gerçekliği ve sözleşme sürecinde sürdürülebilir olup olmadığının, kontrol edilmesidir. Bu kapsamda isteklilerden, tekliflerini oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin ayrıntılı açıklama ve belge sunmaları talep edilir.
Aşırı düşük teklif açıklama sürecinde, kendisine sorgulama yapılan isteklilerin özellikle:
sunmaları mümkündür.
Uygulamada isteklilerden, birden fazla kez açıklama istenebilmektedir. Bu durum genellikle; ihaleye yönelik başvuru kapsamında, Kamu İhale Kurulu tarafından verilen düzeltici işlem kararları sonrasında oluşur. Örneğin aşırı düşük sorgulamasına yönelik yapılan bir başvuruyu değerlendiren Kurul, bu işlemin yeniden yapılması yönünde karar verebilir. Bu kez idare yeniden aşırı düşük sorgulaması, istekliler ise aşırı düşük açıklaması yapabilirler.
İsteklilerin ikinci veya üçüncü kez yapacakları aşırı düşük açıklamalarında, aynı iş kalemine ilişkin farklı teklif sunmaları söz konusudur. Ancak bu durum bazı hukuki sorunları de beraberinde getirir. Bunlar;
Öncelikle Kamu İhale Genel Tebliği uyarınca, aşırı düşük teklif açıklamalarında kullanılan belgeler;
Aşırı düşük teklif açıklamalarında kullanılan en önemli belgelerden biri, üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ve bu tekliflere dayanak teşkil eden maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarıdır. Anılan bu belgelerin temel özellikleri; ticari gerçekliği yansıtması, belgeye dayalı olması ve denetlenebilir olmasıdır.
Aynı ihale sürecinde, isteklilerin şikâyet başvuruları üzerine İdare veya Kamu İhale Kurulu kararıyla düzeltici işlem sonrası yapılan aşırı düşük teklif sorgulaması, yeni bir hukuki durum oluşturur. Bu nedenle, isteklilerin daha önceki açıklamaları bağlayıcı olmaz. İstekliler yeniden açıklama sunabilir ve bu kapsamda; farklı fiyatlar üzerinden açıklama tekliflerini sunabilirler. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 24.12.2025 tarih ve 2025/UY.I-2762 sayılı kararı). Başka bir anlatımla, birden fazla yapılan aşırı düşük teklif açıklamalarında, aynı iş kalemi için farklı fiyat teklifleri sunulabilir.
2- Birden Fazla Yapılan Aşırı Düşük Teklif Açıklamasında Aynı İş Kalemi İçin Aynı Fatura ile Farklı Fiyat Sunulması
Gelinen aşamada, birden fazla yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında aynı iş kalemi için aynı fatura ile farklı fiyat sunulması konusunun araştırılması gerekir.
Konuyu daha da somutlaştırırsak, birden fazla kez yapılan aşırı düşük açıklaması için istekli firma; aynı faturaya dayanarak, ilk açıklamada yüksek birim fiyat, sonraki açıklamada ise düşük birim fiyat verip veremeyeceğinin açıklanması gerekir.
Öncelikle açıklamak gerekir ki fatura, gerçekleşmiş bir ticari işlemi gösterir ve değiştirilemez. Faturanın farklı şekilde yorumlanması, belge güvenilirliğini zedeler. Faturalardaki farklılıklar, isteklilere haksız avantaj sağlayabilir. Bu nedenle istekli, kendi lehine sonuç doğuran fiyat değişikliğini, açıklamakla yükümlüdür. Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamındaki faturaların ise ihale ilanının yapıldığı aydan önceki üç ay içinde düzenlenmesi ve üzerinde yapılan değişikliklerin açıklanması gerekir.
Kamu İhale Kurul kararına yansıyan somut olayda; birim fiyatı değişmemesi gereken faturanın (…. 2025 tarihli ve … sayılı) birim fiyatında; açıklamadan açıklamaya farklılık olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda birim fiyatın son açıklamada, başvuru sahibi istekli lehine önemli ölçüde avantaj sağlayacak şekilde düşürülmesi, buna karşılık herhangi bir bilgi veya belgenin dosyaya sunulmaması, hukuka aykırı bulunmuştur. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun, 12.03.2026 tarih ve 2026/UY.I-878 sayılı kararı)
3- Sonuç ve Değerlendirme
Aynı ihale sürecinde, birden fazla yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında istekli, aynı iş kalemi için farklı fiyat teklifleri sunabilir. Ancak, açıklama belgelerinin tutarlı olması zorunludur. Bu nedenle aynı fatura ile farklı fiyat sunulması ve gerekli hukuki açıklamalar yapılmadan istekliye fiyat avantajı sağlaması, ihalelerde kabul edilmez.
Sonuç olarak, aşırı düşük teklif açıklamaları, belgeye dayalı bir ispat mekanizması olduğu için aynı faturaya dayanılarak farklı birim fiyatlar üzerinden açıklama yapılması hukuka aykırı olacaktır. Aksi takdirde ihale hukukunda; saydamlık, güvenilirlik ve eşit muamele ilkelerinin işletilmesi mümkün olamayacaktır. 03.04.2026
Av. Işıl KILIÇ EROL
Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı
KAYNAKÇA
Nis
