Öz
Devlet Malzeme Ofisi alımları, klasik kamu ihalesinden farklı işleyen; stok, katalog, müteferrik tedarik, Sağlık Market, teknik şartname, muayene-kabul ve ödeme süreçlerini birlikte içeren özel bir kamu tedarik modelidir. Bu süreçte yapılan hatalar, hem kamu kurumları hem de tedarikçi firmalar açısından ciddi hukuki ve mali sonuçlar doğurabilir.
1. Giriş
Kamu alımlarının temel amacı, kamu ihtiyacının zamanında, uygun şartlarla, rekabeti ve kaynakların verimli kullanımını sağlayacak şekilde karşılanmasıdır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kamu hukukuna tabi olan veya kamu kaynağı kullanan kurumların mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde uygulanacak esas ve usulleri belirleyen esas kanundur. Kanun’un kapsam maddesi de genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler, belediyeler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri gibi geniş bir kamu kesimini içine almaktadır.
Buna karşılık Devlet Malzeme Ofisi (DMO) sistemi, klasik “idarenin doğrudan piyasaya çıkarak ihale yapması” modelinden farklıdır. Burada çoğu zaman üçlü bir ilişki bulunur. Bunlar:
Devlet Malzeme Ofisi (DMO) sistemi; kamu kurumunun ihtiyacını DMO’ya bildirmesi; DMO’nun bu ihtiyacı stoktan, katalogdan, çerçeve anlaşma/protokol kapsamından veya müteferrik alım yoluyla piyasadan temin etmesi; teslim, muayene, kabul, ödeme süreçleri şeklinde ve alım türüne göre işler. (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/devlet-malzeme-ofisi-dmo- )
2. DMO’nun Merkezi Satın Alma İşlevi ile 4734 Sayılı Kanun Kapsamındaki Yeri
DMO Ana Statüsü’ne göre DMO’nun amacı, kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetlerin kamu yararı gözetilerek, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması, savurganlığın önlenmesi, standart ve kalite gereklerinin sağlanması, şeffaflık, rekabet ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda iç ve dış piyasadan tedarik edilmesi ve dağıtılmasıdır. Bu yönüyle DMO, kamu kurumları adına merkezi satın alma işlevi yürütür.
DMO, tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve sermayesinin tamamı devlete ait bir iktisadi devlet teşekkülü olarak düzenlenmiştir. Ana Statü; DMO’nun kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında bulunan ya da kamu kaynağı kullanan kurumların belirli mal ve hizmet ihtiyaçlarının tedarik ve dağıtımını bunlar adına sağlayacağını belirtmektedir. Bu kapsamda bilişim teknolojisi ürünleri, büro makineleri, kırtasiye, temizlik malzemeleri, taşıt ve iş makineleri, akaryakıt, seyahat ve nakliye hizmetleri ile toplu ilaç ve tıbbi malzeme alımı gibi kalemler DMO faaliyet alanı içinde yer almaktadır.
Ana Statü’nün temel ilkeleri, DMO alımlarının “iç ve dış piyasadan, öncelikle yerinden ve ilk elden, toplu alımların sağladığı fiyat avantajlarından azami ölçüde yararlanılarak” yapılacağını belirtmektedir. Bu hüküm, DMO modelinin yalnızca bir satın alma kolaylığı olmadığını; ölçek ekonomisi, standartlaşma, fiyat avantajı ve piyasa disiplinini aynı anda hedefleyen merkezi tedarik mekanizması olduğunu göstermektedir.
DMO alımlarında iki ayrı istisna uygulaması bulunmaktadır: Birincisi, kamu kurumlarının DMO’dan yaptığı alımlar bakımından 4734 sayılı Kanun’un 3/e bendidir. Kanun, DMO Ana Statüsünde yer alan mal ve hizmetler için kamu kurumlarının DMO Genel Müdürlüğünden yapacakları alımları istisna kapsamında saymaktadır.
İkincisi ise DMO’nun piyasadan yaptığı bazı alımlar kapsamında, 4734 sayılı Kanun’un 3/g bendi ve 2023 sonunda eklenen Ek Madde 12’dir. 4734 sayılı Kanun Ek Madde 12, DMO’nun idareler adına yapacağı taşıt alımı, taşıt kiralama, akaryakıt alımı, ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz alımlarında; saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenilirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması şartıyla açık teklif, kapalı teklif, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usullerinin uygulanabileceğini düzenlemiştir.
Bu düzenlemenin sonucu şudur: DMO’nun piyasadan yaptığı alımlar “tamamen serbest ticari alım” değildir; ancak her durumda 4734’ün klasik açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usulü rejimine birebir tabi de değildir. DMO, kendi satın alma yönetmeliğinde öngörülen usullerle işlem yapar; ceza, ihalelerden yasaklama ve sonuç bildirimine ilişkin hükümler hariç olmak üzere Ek Madde 12 kapsamındaki alımlarda 4734 hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir.
3. DMO’nun Tedarik Usulleri
DMO’nun kamu kurum taleplerini karşılama biçimi ise üç ana kategoriye ayrılır. (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/devlet-malzeme-ofisi-dmo-tedarik-usulleri ) Aşağıda sıralayacağımız alım şekilleri, DMO alımlarının mantığını gösterir.
3.1. Stok ürünleri ile tedarik
Stok tedariki, talep konusu malzemenin DMO tarafından önceden alınmış ve stoklanmış malzemeden karşılanmasıdır. Stok alımları, DMO’nun önceden piyasadan alım yapmış ve malı kendi deposunda bulundurduğu mal ve malzemeler üzerinden yapılır.
3.2. Katalog ürünleri ile tedarik
Katalog tedariki, tedarikçilerle yapılan açık satışlara ait satın alma sözleşmesi, protokol veya çerçeve anlaşma kapsamında ürün teminidir. Katalog alımları; DMO’nun belirli tedarikçilerle önceden sözleşme veya çerçeve anlaşma yapması; kamu kurumu bu katalogdan sipariş oluşturması kapsamında gerçekleşir.
3.3. Müteferrik tedarik
Müteferrik tedarik, malzemenin DMO faaliyet alanında olmakla birlikte stokta bulunmadığında veya katalogda yer almadığında başvurulan yöntemdir. Müteferrik tedarikte, kamu kurumunun özel ihtiyacı üzerine DMO piyasaya çıkar, ihale veya diğer satın alma usullerinden biriyle tedarik işlemini yürütür.
4. DMO’nun Piyasadan Satın Alma Usulleri
DMO’nun piyasadan satın alma usullerinde öncelikle, 4734 sayılı Kanun’un Ek Madde 12 hükümleri uygulanır. Buna göre Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü tarafından, idareler adına yapılacak taşıt alımı, taşıt kiralama, akaryakıt alımı ile ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz alımları; bütün isteklilerin teklif verebildiği açık veya kapalı teklif usulü, isteklilere davet göndermek suretiyle açık veya kapalı teklif istenmesi yöntemiyle yapılan belli istekliler arasında ihale usulü veya davet edilen istekli ile fiyat müzakeresi yapılan pazarlık usulüne ilişkin satın alma yöntemleri ile yapılabilir. 4734 sayılı Kanunun ek 12 nci maddesi kapsamında yapılacak alımlarda 4734 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin (g) bendinde yer alan parasal limit uygulanmaz. Ancak bu tür satın almalarda; saydamlığın, rekabetin, eşit muamelenin, güvenirliğin, gizliliğin, kamuoyu denetiminin, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasının ve kaynakların verimli kullanılmasının sağlanması zorunludur.
DMO Satınalma Yönetmeliği (Yönetmelik), DMO’nun Ana Statüsünde belirtilen mal ve hizmetleri 4734 sayılı Kanun’un 3/g bendi ve Ek Madde 12 kapsamında; saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenilirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleriyle satın almasına ilişkin usul ve esasları düzenler.
Ancak 4734 sayılı Kanun’un belirlediği taşıt alımı, taşıt kiralama, akaryakıt alımı ile ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz alımları haricindeki alımlar, Yönetmelikte sayılan “mutemet eliyle alım usulü” ve “katalog siparişi usulü” ile de yapılabilir.
DMO satın alma usullerden herhangi birini veya tamamını elektronik ihale yöntemiyle de gerçekleştirilebilir.
4.1. Kapalı teklif usulü
Kapalı teklif usulü, ilan yapılmak suretiyle bütün isteklilerin yazılı ve nihai tek teklif verebildiği usuldür. İstekliler tekliflerini ihale saatine kadar komisyona ulaştırmak zorundadır. Böylece komisyon, belgeleri ve geçici teminatı inceler, ihaleye katılabilecek isteklileri belirler.
4.2. Açık teklif usulü
Açık teklif usulünde istekliler ilk tekliflerini yazılı olarak bildirir, devamında sözlü olarak teklif vermeyi sürdürür. Bu usul, yazılı teklif ile rekabetin sözlü tekliflerle ihale oturumunun devam ettiği bir satın alma yöntemidir.
4.3. Belli istekliler arasında ihale usulü
Belli istekliler arasında ihale usulü, isteklilere davet gönderilerek kapalı veya açık teklif istenmesi suretiyle yapılan alım usulüdür. Katalog anlaşması yapılmış farklı markaları sunan birden fazla müteşebbis arasından seçim yapılması, doğal afet veya salgın gibi ani ve beklenmeyen durumlarda ivedi alım ihtiyacı doğması veya zorunluluk nedeniyle belirli tip ve özelliklerde ürünlerin birden fazla müteşebbisten temin edilmesi gibi hallerde uygulanabilir.
4.4. Pazarlık usulü
Pazarlık usulü, istekli ile satın almaya yetkili merciler arasında pazarlık yapılmasına dayanır. İhtiyacın yalnızca tek kişi tarafından karşılanabilmesi, müşteri tercihleri dikkate alınarak mal veya hizmetin özelliği, markası, modeli, ivediliği veya önemi nedeniyle belli bir müteşebbisten alım yapılmasının gerekli olması, teknik arıza veya doğal afet gibi ivedi durumlar pazarlık usulünü gündeme getirebilir.
4.5. Mutemet eliyle alım
Mutemet eliyle alım, satın alma ile ilgili personel tarafından piyasa araştırması yapılarak icra edilen ve merkezde ilgili birim yetkilisinin, taşrada müdürlerin onayıyla kesinleşen alım usulüdür. Bu usulde, talep yazısındaki vasıflar veya numune esas alınarak, şartname düzenlenmeksizin alım yapılabilmesi mümkündür.
4.6. Katalog siparişi usulü
Katalog siparişi usulü, DMO tarafından belirlenen parasal tutar veya miktarı aşmayan; açık satışlara ait satın alma sözleşmesi, protokol veya çerçeve anlaşma hükümleri kapsamında yer alan mal ve hizmetlerin, yüklenici firmaya sipariş verilerek temin edilmesidir. Bu yöntem, idare ihtiyacının hızlı karşılanmasına hizmet eder. Ancak katalogda yer almak tedarikçiye mutlak alım garantisi sağlamaz.
5. DMO’nun Sağlık Market Uygulaması
Sağlık Market uygulaması, DMO alımlarının sağlık sektörü bakımından en önemli özel uygulamalarından biridir. Bazı akademik çalışmalarda, Sağlık Market’in 12.10.2018 tarihinde hizmete başladığı, temelinin DMO ile Sağlık Bakanlığı arasında imzalanan tedarik iş birliği protokolüne dayandığı, ilaç, tıbbi malzeme, radyofarmasötik ürünler ve laboratuvar tanı kitleri gibi ürünlerin bu kapsamda temin edildiği belirtilmektedir.
Sağlık Market’te ilk aşama çoğu zaman çerçeve anlaşmadır. Böylece tıbbi malzeme, ilaç ve radyofarmasötik ürünler için tedarikçiler ve ürünler belirlenir. Çerçeve anlaşmalar genellikle bir yıllık süreler için imzalanır ve DMO’nun daha sonra gerçekleştireceği ihalelere temel oluşturur. Ürünlerin ÜTS kaydı, teknik şartnameye uygunluğu ve ilgili sağlık otoritelerinin listeleriyle uyumu, bu aşamada önem kazanır.
Sağlık Market ihale süreci ise tedarikçilerin ve ürünlerin güncelliğinin incelenmesiyle başlar. Firma ve ürün değerlendirme raporu hazırlanır. Kamu sağlık kuruluşlarının talepleri elektronik ortamda toplanıp, ilgili yetkili birimlerce kontrol edilerek, DMO tarafından onaylanır. Elektronik ihalelere çerçeve anlaşma imzalanmış tedarikçiler davet edilir. Verilen teklifler elektronik ortamda alınarak, belirlenen saate kadar şifreli şekilde korunur.
Bu yapı, klasik idare ihalesinden farklıdır. Sağlık Market’te kamu hastanesinin ihtiyacı, DMO’nun merkezi satın alma sistemi, Sağlık Bakanlığı’nın teknik ve sağlık otoritesi fonksiyonu, tedarikçinin çerçeve anlaşma yükümlülüğü ve elektronik ihale mekanizması birlikte çalışır. Bu nedenle sağlık market alımlarında yalnızca fiyat değil; ürün güvenliği, ÜTS kaydı, tıbbi uygunluk, teslim süreleri, ödeme disiplini ve sağlık hizmetinin kesintisizliği birlikte değerlendirilir.
5. DMO Alım Süreci Nasıl İşliyor?
Kendine özgü bir satın alma usul ve esasına sahip olan DMO alım sürecini iyi bilmek, alımın tarafı olan Ofis, kamu kurumları ile tedarikçi firmalar için bazı olumsuzlukları ortadan kaldıracaktır. Muhtemel uyuşmazlıkların yaşanmaması için bu sürecin aynı zamanda taraflarca iyi yönetilmesi gerekmektedir.
5.1. Alım sürecin başlaması
DMO piyasadan mal veya hizmet alımına çoğu zaman kamu kurumunun ihtiyacı üzerine başlanır. Kamu Kurum ve Kuruluşlarının DMO’dan Yapacakları Mal ve Malzeme Taleplerine İlişkin Yönetmelik’in amacı, kamu kurumlarının DMO’dan yapacakları mal ve malzeme taleplerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Yönetmelik, kamu hukukuna tabi olan, kamunun denetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kurumların DMO Ana Statüsü kapsamındaki mal ve malzeme taleplerini kapsar.
Yönetmeliğe göre kamu kurumu öncelikle ihtiyacını DMO’nun internet satış sitesi, basılı ürün kataloğu veya malzeme fiyat listesinden seçer. Talep elektronik ortamda veya bağlı olunan satış organına yazılı olarak yapılır. Talep yazısında ürün kodu, malzemenin cinsi, ölçeği, varsa marka, model, orijinal ürün kodu, ayırt edici özellikleri, istenen miktar, birim fiyat ve tutar açık şekilde belirtilir.
Talep konusu mal DMO faaliyet alanına girmekle birlikte stokta veya katalogda bulunmuyorsa, idare müteferrik tedarik talebinde bulunabilir. Bu durumda teknik şartname hazırlanması gerekiyorsa, şartnamenin hiçbir marka veya modeli tanımlamayacak ve rekabete açık olacak şekilde düzenlenmesi gerekir. Teknik şartnamenin her sayfasının onaylanması ve tahmini fiyat veya ayrılan ödenek miktarının bildirilmesi de aranır.
5.2. Teknik şartname, yeterlik, sertifikasyon ve tedarikçi derecelendirme
DMO satın alma sisteminde teknik şartname, yalnızca teknik bir belge değil; rekabetin, kalite güvencesinin ve hukuki denetimin merkezinde yer alan temel araçtır. Satınalma Yönetmeliği’ne göre kamu kurumlarınca düzenlenen teknik şartnameler şeffaf, kolay anlaşılır, rekabeti sağlayıcı olmalı ve yetkili merci onayını taşımalıdır. Satış birimleri şartnameler üzerinde gerekli kontrolü yaptıktan veya yaptırdıktan sonra eksikleri tamamlatarak satın alma birimlerine intikal ettirir.
31.05.2024 tarihli DMO duyurusuna göre DMO Satınalma Yönetmeliği’nde yapılan değişikliklerle satın alma yöntemleri, yerli ürünlerin desteklenmesi, maliyet/kalite optimizasyonu, sertifikasyon ve tedarikçi derecelendirme sistemi, fiyat dışı unsurların dikkate alınması ve tedarikçi yeterliğinin artırılması gibi alanlarda önemli yenilikler getirilmiştir.
Yönetmelik, aday ve isteklilerden ekonomik-mali yeterlik ile mesleki-teknik yeterliğe ilişkin belgelerin, ürünlerin ulusal veya uluslararası standart, kalite ve analiz belgelerinin ve gerektiğinde numunelerin istenebileceğini düzenler. Ayrıca teknik uygunluğu olmayan veya hatalı ürün alımını önlemek amacıyla sertifikasyon sistemi kurulabilir; tedarikçilerin mali yapısı, yerli üretici konumu, katalog anlaşmalarına uyumu, ürün kalitesi ve satış sonrası hizmet kalitesi gibi ölçütlerle puanlama ve derecelendirme yapılabilir.
5.3. Tekliflerin değerlendirilmesi, sonuçlandırma ve sözleşme
DMO satın alma sürecinde teklifler ilan veya davet mektubunda belirtilen gün ve saate kadar Ofise verilir; süresinden sonra verilen veya postada geciken teklifler dikkate alınmaz. Verilen teklifler, zeyilname düzenlenmesi hali dışında geri alınamaz. Bu hükümler, teklif güvenliğini ve ihale sürecinin objektifliğini korumaya yöneliktir.
Satın alma sonucu, komisyon kararının yetkili mercilerce onaylanmasından sonra ihale üzerinde bırakılan istekliye bildirilir ve ihale sonuçları DMO internet sitesinde yayımlanır. İstekli, bildirimden itibaren on gün içinde kesin teminatını vermek ve sözleşme yapmak zorundadır. Aksi durumda geçici teminatın gelir kaydedilmesi ve ihalenin iptali gibi sonuçlar doğabilir. Sözleşme imzalandıktan sonra sonuç bilgileri Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenen esaslar çerçevesinde Kuruma gönderilir.
5.4. Muayene, denetim ve teslim süreci
DMO’nun piyasadan mal alım süreci, sözleşme imzalanması veya sipariş verilmesiyle tamamlanmaz. Malın şartnameye uygun teslim edilmesi, muayene ve tesellüm aşamalarıyla hukuken güvence altına alınır. DMO Mal Alımları Denetim, Muayene ve Tesellüm Yönetmeliği, 4734 sayılı Kanun’un 3/g bendi kapsamında DMO tarafından alıma konu malların ara denetim, numune alma, muayene ve tesellüm işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenler.
Muayene komisyonları en az üç ve tek sayıda kişiden oluşur. Üyelerden en az birinin teknik eleman olması gerekir. Yeterli uzman personel bulunmadığında DMO, 4734 sayılı Kanuna tabi idarelerden uzman personel görevlendirilmesini isteyebilir veya bu konuda hizmet satın alabilir.
Muayene komisyonunun görevi, numunelerin ve teslim edilen malların ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığını incelemek ve muayene formu düzenlemektir. İmalat süreci gerektiren işlerde ara denetim yapılabilir. Ancak ara denetim muayene komisyonunun nihai yetki ve sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
6. DMO Alımlarında Yaşanması Muhtemel Uyuşmazlar
DMO alımlarında rol oynayan tarafların, uygulanan işlemlerde uyuşmazlık yaşaması ve hatta zarar görme ihtimali bulunmaktadır. Bu nedenle aşağıda açıkladığımız uyuşmazlık konularının bilinmesi gerekmektedir. DMO alımlarında en sık karşılaşılabilecek uyuşmazlıklar;
Olarak ayırmak ve bunları aşağıdaki gibi açıklamak mümkündür
6.1. Kamu kurumunun ihtiyacı belirlemesindeki sorunlar
Kamu kurumlarının, alım yapmak istediği malzeme, ürün veya hizmeti belirlerken yaptıkları en önemli hatalı işlem; tek marka veya tek firma talebinin yapılması ve bunun gerekçesinin belirtilmemesidir. Kamu kurumu katalog veya müteferrik tedarikte belirli marka/modelde ısrar ettiğinde, rekabet ilkesi zedelenebilir. Keza Satınalma Yönetmeliği, tek firma veya tek marka talebinde sorumluluğun ihtiyaç sahibi kurumda olduğunu açıkça düzenlemiştir. Yönetmelik, katalog ürünlerinde kamu kurumlarının öncelikle birden fazla, mümkünse en az üç ve fiyatları birbirine en yakın firma ürününü tercih ederek talepte bulunmasını öngörür.
Kamu kurumunun ihtiyacı belirlemesindeki ikinci sorunlu alan, hazırlanan teknik şartnamenin, rekabeti daraltmasıdır. Teknik şartnamenin belirli markayı tarif etmesi, muadil ürünleri dışlaması veya gereksiz belge, sertifika şartları içermesi DMO alım sürecini olumsuz yönde etkiler. Keza Satınalma Yönetmeliği, şartnamenin şeffaf, anlaşılır ve rekabeti sağlayıcı olmasını öngörmektedir.
Kamu kurumunun ihtiyacı belirlemesindeki ikinci sorunlu alan parasal limitleri dolanma amacıyla, ihtiyaçları bölme işlemidir. Ancak DMO Satınalma Yönetmeliği, 4734 sayılı Kanun’un 3/g bendindeki parasal limitin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımlarının kısımlara bölünemeyeceğini açıkça düzenlemiştir.
6.2. DMO’dan kaynaklanan hatalı işlemler
DMO alımları kapsamında, Ofis tarafından yapılan en önemli işlem hatası; Ofis deposuna teslim edilen mal ve malzemelere ait muayene ve kabul işlemlerinin Devlet Malzeme Ofisi Mal Alımları Denetim, Muayene ve Tesellüm Yönetmeliği’ne uygun yapılmamasıdır. DMO sisteminde ürün teslimi, muayene ve tesellüm süreçleriyle tamamlanır. Komisyonun teknik incelemeyi yapmadan veya eksik yaparak kabul işlemi tesis etmesi; kamu zararı, sözleşmeye aykırılık ve görevi kötüye kullanma suçunun oluşmasına neden olur.
Ofis tarafından yapılan en önemli ikinci işlem hatası, 4734 sayılı Kanun’un Ek Madde 12 hükmünün eksik veya hatalı uygulanmasıdır. Kanun maddesine göre; taşıt alımı, taşıt kiralama, akaryakıt, ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz alımlarında Ek Madde 12 hükmü uygulanır. Ancak bu uygulamada; saydamlık, rekabet, eşit muamele ve kamuoyu denetimi ilkeleri göz ardı edilemez.
DMO alımlarında bir diğer aksaklık; tedarikçilerle teknik şartname hükümleri çerçevesinde değişim veya iade süreçlerinde yaşanabilmektedir. Sayıştay raporlarına yansıyan ve DMO sisteminde iade ve değişim işlemlerinin DMO üzerinden yapılmasının stok ve miat yönetimini zorlaştırdığı ortaya konulmaktadır.
6.3. Tedarikçi Firmalardan kaynaklanan uyuşmazlıklar
DMO tarafından belirlenen ve kendisiyle sözleşme imzalanan firmaların, DMO mevzuatını ve ihale dokümanını yeterince okumamaları nedeniyle, sözleşme sürecinde hukuki uyuşmazlıklara yol açmaları mümkündür. Özellikle uzun süreli sözleşmelerde; oluşabilecek fiyat artışlarının öngörülmeden teklif verilmesi, imalatçılardan kaynaklanan tedarik sorunları, en sık karşılaşılan uyuşmazlık nedenlerindendir.
7. Sonuç ve Değerlendirmemiz
Devlet Malzeme Ofisi’nin piyasadan mal ve hizmet alım işlemleri, kamu kurumlarının ihtiyacının DMO’ya bildirilmesiyle başlayan; ihtiyacın stok, katalog, çerçeve anlaşma/protokol veya müteferrik tedarik yoluyla karşılanmasıyla devam eden; kapalı teklif, açık teklif, belli istekliler arasında ihale, pazarlık, mutemet eliyle alım veya katalog siparişi gibi usullerle yürütülen; sözleşme, sipariş, teslim, muayene ve tesellüm aşamalarıyla tamamlanan çok katmanlı bir kamu tedarik sürecidir.
Bu sistemin klasik 4734 ihale sisteminden farkı, DMO’nun merkezi satın alma işlevinin olmasıdır. Ancak DMO alımları; rekabet, saydamlık, eşit muamele, kamuoyu denetimi ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uygun yapılmak zorundadır.
Sayıştay denetimlerinde, DMO satınalma modeli uygulamasında; tedarik, teslim, ödeme, stok, muhasebe ve kontrol süreçlerinin tam bütünleşmediği yönünde ciddi bulgular tespit edilmektedir. Bu durum ciddi kamu zararına neden olmaktadır. Sistemden kaynaklanan hataların aynı zamanda tedarikçi firmaları ve kamu kurumları ile görevlilerini de mağdur ettiğine şüphe yoktur.
Yukarıda saydığımız uyuşmazlıkların giderilmesi, mağduriyet yaşanmaması için süresi içerisinde hukuki yardım alınması gerekir. Keza alım süreçlerindeki sorunların çoğunluğu ihale ve sözleşme hukuku kapsamında olacağından, çözümü de yine hukuki alanda olacaktır.
Av. Işıl KILIÇ EROL
Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı
Kaynaklar:
May
