İhaleye Katılacak Firma Kesin Teminat Mektubunun Süresini Ne Şekilde Kontrol Edecek?
(KİK Kararlarının İncelenmesi)
1. Kamu İhale Kurulu (KİK) kararlarına yansıyan uyuşmazlık konuları
Kesin teminat mektuplarının süresi, ihaleye katılan firmalar bakımından; sözleşmenin imzalanması, varsa garanti süresi ve teminatın iadesi süreçlerini, banka veya sigorta şirketleri nezdinde ek mali külfeti ortaya çıkaran önemli bir unsurdur. (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/kesin-teminat- )
Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşmede de kesin teminat mektubu süresinin açık tarih olarak belirlenmesi gerektiği; Kanun’da veya sözleşmede belirtilen hâller ile cezalı çalışma nedeniyle kabulün gecikeceğinin anlaşılması durumunda teminat mektubu süresinin gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılacağı belirtilmiştir.
Kamu İhale Kurulu (KİK) kararlarına yansıyan bazı uyuşmazlıklarda, idarelerin kesin teminat sürelerini ya orantısız şekilde uzun veya sürenin hiç belirlenmeden isteklileri tereddütte bıraktıkları görülebilmektedir.
İncelenen iki Kamu İhale Kurulu kararında kesin teminat süresi bakımından iki ayrı uyuşmazlık ortaya çıkmıştır:
Oysa 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre, idareler kesin teminat mektuplarının süresini, ihale konusu işin bitiş tarihi dikkate almak suretiyle belirlemelidir. (Bk: 4734 sayılı Kanun, m. 35) İhale Uygulama Yönetmelikleri ise kesin teminat mektubu süresinin, ihale konusu işin kabul tarihi ile garanti süresinin dikkate alınarak idarece belirleneceğini düzenlemiştir. (Bk: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, m. 55.)
2. Kesin teminat mektuplarının süresi firmaları ve ihale sürecini olumsuz yönde etkiler
Kesin teminat mektuplarının süresi ihaleye katılan firmaları ve ihale sürecini olumsuz yönde etkilediği için oldukça önemlidir. Uygulamada bazı firmalar kesin teminat süresini yalnızca banka limitleri ve banka masrafları açısından değerlendirir. Oysa sürenin dikkate alınmaması kendilerini ve ihale sürecini de olumsuz yönde etkileyebilir.
İdare tarafından hazırlanan kesin teminat mektubu sürelerinin hatalı hazırlanmasının ve bu durumun ihaleye katılan firmalar tarafından fark edilmemesinin telafisi mümkün olmayan zararlara neden olacağı değerlendirilmelidir. Bu hususlar aşağıda sıralanmıştır:
• Kesin teminat mektuplarının süresinin uzun belirlenmesi (1 yıl süren iş için 3 yıllık teminat mektubu istenmesi halinde), rekabeti daraltıp, tekliflerin daha yüksek verilmesine ve kamu zararına yol açabilir,
• Kesin teminat mektuplarının süresinin hiç belirlenmemesi, sözleşmeye davet işleminin kusurlu yapılmasına neden olabilir,
• Kesin teminat mektuplarının süresinin yetersiz olması, sözleşme süresi sona ermeden (süre uzatımı, cezalı çalışma veya kabulün gecikmesi hâllerinde) yükleniciden, mektup süresinin uzatılması, talep edilebilir.
3. Somut olayların gelişimi ve Kamu İhale Kurulunun kararları
Kamu İhale Kurulu, idarenin işin süresi 12 ay iken kesin teminat mektubunun 3 yıl istenmesi kapsamında; ihale konusu şoförlü ve şoförsüz taşıt kiralama hizmet alımı işinin niteliği gereği iş süresinin uzatılamayacağı ve garanti süresi öngörülmediğini ve idarenin 3 yıllık teminat süresini haklı kılan somut bir gerekçe de ortaya koyamadığını belirtmiştir. Kurul bu düzenlemenin, işin süresiyle orantısız şekilde isteklilere külfet oluşturduğuna, ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleriyle bağdaşmadığına karar vermiştir. Başka bir anlatımla Kurul kesin teminat mektuplarının süresinin, ihale konusu işin bitiş tarihi, hizmet işlerinde kabul tarihi ve varsa garanti süresi dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğine işaret etmiştir. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 14.01.2026 tarihli ve 2026/UH.I-157 sayılı kararı)
Kamu İhale Kurulu, ikinci olayda; idarenin sözleşmeye davet yazısında istekliden %6 oranında kesin teminat sunmasını istediği fakat hangi tarihe kadar geçerli olması gerektiğini belirtmediğini tespit etmiştir. Ayrıca Kurul, idarenin hazırladığı Sözleşme Tasarısında da kesin teminat mektubu süresini belirlenmediği görülmüştür. Bu durumda istekli, sözleşme imzalama yükümlülüğünü nasıl yerine getireceği konusunda haklı bir tereddüde düşmüştür. Kurul, bu tereddüdün giderilmesinden idarenin sorumlu olduğunu belirterek; idarenin sözleşme imzalamaya davet edilme işlemlerini yenilemesi gerektiğine karar vermiştir. (Kamu İhale Kurulu’nun 12.11.2025 tarihli ve 2025/UM.I-2398 sayılı kararı)
4. Kurul Kararlarından alınması gereken dersler
İhaleye katılan ve sözleşmeye davet edilen isteklilerin, ihale dokümanını ve idarenin yaptığı sözleşmeye davet işlemlerinde, kesin teminat mektubu sürelerini inceleme ve gerekirse süresi içerisinde başvuru yapma sorumluluğu bulunmaktadır. Aksi taktirde sözleşme uygulamasında uyuşmazlıklar yaşanması veya maddi kayıplara uğramaları söz konusu olacaktır. Bu kapsamda firmaların kesin teminat mektupları süreleriyle ilgili almaları gereken dersler, aşağıda sıralanmıştır.
4.1. Kesin teminat mektubu süresi ile sözleşme süresi uyumlu olmalı
Kamu İhale Kurulu kararlarına yansıyan birinci somut olayda; kesin teminat mektubu süresinin işin süresiyle, kabul tarihiyle ve varsa garanti süresiyle uyumlu olup olmadığıdır. Somut olayda da 12 aylık ve garanti süresi bulunmayan bir hizmet alımında 3 yıl süreli kesin teminat mektubu istenmesi, ölçüsüz ve Kanun’un temel ilkelerine aykırı bulunmuştur.
Kurul birinci somut olayda idarelerin, işin niteliğini dikkate alarak, kesin teminat mektubu süresini makul bir süre olarak belirlemesi gerektiğini, belirlenen bu sürenin, taahhüdün güvence altına alınması amacını aşarak isteklilere gereksiz mali yük getirmemesini vurgulamıştır. Ayrıca daha pahalıya mal olan kesin teminat bedelini, tekliflerine yansıtacağı ve bu durumun, kamu zararına neden olabileceği belirtilmiştir.
İhale mevzuatı ve Kurul kararı doğrultusunda, firmaların teklif vermeden önce Tablo-1’deki kontrolü yapmaları uygun olacaktır:
Tablo-1: Aday ve isteklilerin kesin teminat mektubu süresi kontrol çizelgesi
Kontrol edilecek husus | Teminat mektubu süresinin önemi |
İşin süresi kaç ay? | Teminat süresinin temel unsuru olup, işin süresine uygun olmalıdır. |
İşte garanti süresi var mı? | Garanti süresi varsa teminat süresi buna göre uzayabilir. |
Kabul tarihi ne zaman öngörülüyor? | Hizmet işlerinde teminat süresi kabul tarihi dikkate alınarak belirlenir. |
Teminat süresi işin süresine göre aşırı uzun mu? | Teminat mektubu süresinin makul süreden daha uzun olması, banka komisyonu ve limit yükü doğurur. |
İdare uzun süreyi gerekçelendirmiş mi? | Gerekçesiz ve orantısız şekilde belirlenen teminat mektubu süreleri, ihalenin iptaline neden olur. |
4.2. Sözleşmeye davet edilirken kesin teminat mektubunun süresinin belirlenmemiş olması
Kamu İhale Kanunu, idarelerin yaptıkları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğunu açık bir şekilde hükme bağlamıştır. (Bk: 4734 sayılı Kanun, m. 5) Ancak ikinci somut olayda idare, sözleşmeye davet ettiği istekliye, kesin teminat süresini belirtmediği gibi bu süreyi Sözleşme Tasarısında da düzenlememiştir. Bu durum idarenin saydamlık ve güvenirlik ilkeleriyle uygun olmadığı için isteklide tereddütte neden olmuştur.
İkinci somut olayı inceleyen Kurul, kesin teminat süresinin hiç belirlenmemesini hukuka uygun bulmamıştır. Çünkü ihale üzerinde kalan istekli, sözleşmeye davet yazısının tebliğinden itibaren on gün içinde kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Ancak teminat mektubunun hangi tarihe kadar geçerli olacağı belirtilmemişse, istekli bu yükümlülüğü sağlıklı şekilde yerine getiremeyecektir.
Bu somut olay ve Kurul kararı nedeniyle, sözleşmeye davet yazısı alan firmaların; kesin teminat tutarı veya oranına, kesin teminat mektubunun geçerlilik tarihine, sözleşme imzalama son gününe, yatırılması gereken sözleşme giderleri ile KİK payı gerekip gerekmediği ve sözleşme damga vergisi ve diğer yasal yükümlülükleri kontrol etmeleri gerekir. İdarenin sözleşmeye davet yazısında eksiklik varsa, firma süresi içinde idareye başvurmalı ve tereddüdün giderilmesini istemelidir.
4.3. Firmalar kesin teminat süresini, ihale dokümanı inceleme ve sözleşmeye davet aşamasında ayrı ayrı kontrol etmelidir
Kesin teminat süresi iki aşamada kontrol edilmelidir. İlk kontrol, ihale dokümanı incelenirken yapılan kontroldür. Bu aşamada firma, İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısındaki teminat hükümlerini incelemelidir. Teminat süresi işin süresine göre aşırı uzun, belirsiz veya çelişkili ise dokümana yönelik şikâyet süresi içerisinde idareye başvuru yapılmalı gerekirse, müteakiben Kamu İhale Kurumuna başvuru yapılabilir.
İkinci kontrol; istekli üzerine ihale yapılıp, sözleşmeye davet yazısı kendisine tebliğ edildiğinde yapılmalıdır. Bu aşamada firma, idarenin sözleşmeye davet yazısında kesin teminat süresini açıkça belirtip belirtmediğini kontrol etmelidir. Süre belirtilmemişse, firma bankadan rastgele süreli teminat mektubu almak yerine, idareden sürenin belirlenmesini istemelidir.
5. Sonuç ve değerlendirmemiz
İncelenen iki Kurul kararı, kesin teminat mektuplarının süresi konusunda firmalar için önemli ders ve uyarıları içermektedir.
Birinci kararda, 12 aylık ve garanti süresi bulunmayan bir hizmet alımında 3 yıl süreli kesin teminat mektubu istenmesi ölçüsüz bulunmuş ve bu aykırılık ihalenin iptaline yol açmıştır.
İkinci kararda ise, sözleşmeye davet yazısında ve Sözleşme Tasarısında kesin teminat mektubu süresinin hiç belirtilmemesi hukuka aykırı görülmüş; ancak bu eksiklik düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte kabul edilerek sözleşmeye davet işlemlerinin yenilenmesine karar verilmiştir.
Bu iki karardan çıkan önemli husus, kesin teminat mektubu süresi; ne işin süresini aşacak şekilde ölçüsüz belirlenmeli ne de belirsiz bırakılmalıdır. Firma, teklif aşamasında dokümandaki süreyi; sözleşmeye davet aşamasında ise davet yazısındaki geçerlilik tarihini mutlaka kontrol etmelidir.
İhaleye katılacak firmalar kesin teminat mektuplarını aşağıdaki hususları kontrol ederek ihale sürecini yönetmelidir:
Sonuç olarak ihaleye katılacak firmaların yukarıda saydığımız hususları daha bilinçli incelemeleri, uygun zamanda idareye ve Kamu İhale Kurumuna başvuru yapmaları gerekir. Bu kapsamda işin uzmanı kişilerden teknik ve hukuki yardım alınması ise uygun olacaktır.
Ruhi ARSLAN
Kamu Yönetimi Uzmanı
Kamu İhale ve Sözleşme Danışmanı
Av. Işıl KILIÇ EROL
Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı
Kaynaklar:
May
