Kamu İhalelerinde Ciro Belgeleri ve İş Hacmi Kriteri: KİK Kararları Işığında Hukuki Değerlendirme?
(KİK Kararları Işığında İş Hacmi, EKAP E-Form ve Ortak Girişim Hataları)
1-Giriş
Kamu ihale hukukunda ekonomik ve mali yeterliğin belirlenmesi, ihaleye katılımın temel unsurlarındandır. Bu bağlamda iş hacmini gösteren belgeler (ciro belgeleri), isteklinin mali kapasitesini ortaya koyan en önemli araçlardan biri olarak kabul edilmektedir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesi uyarınca idareler, isteklilerden toplam ciro veya ihale konusu işe ilişkin ciroyu gösteren belgeleri talep edebilmektedir.
Ancak uygulamada, ciro belgelerine ilişkin şekil ve içerik kurallarının son derece katı olduğu, küçük bir eksikliğin dahi teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına yol açtığı görülmektedir. Özellikle EKAP e-form düzenlemeleri, standart form zorunluluğu ve ortak girişimlerde hisse oranı hesaplamaları, istekliler açısından ciddi riskler oluşturur.
Bu çalışmada, Kamu İhale Kurulu kararları ışığında ciro belgelerine ilişkin en sık yapılan hatalardan bazıları analiz edilerek, bu hataların hukuki sonuçları ve uygulamaya etkileri ortaya konulacaktır.
2- İhale İşlemlerinde Karşılaşılan Olaylar ve Değerlendirmeler
İhale mevzuatında düzenlemelerine göre “ciro belgeleri” ekonomik ve mali yeterlik kapsamında ihalelerde istenir. Örneğin yapım işleri kapsamındaki ihalelerde isteklinin; toplam cirosunun teklif bedelinin %25’inden, yapım işleri cirosunun ise teklif bedelinin %15’inden az olmaması gerekir. (Bk: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, m. 36)
Benzer şekilde hizmet alımlarında da aynı oranlar öngörülmüş olup, bu kriterlerden herhangi birini sağlayan isteklinin yeterli kabul edileceği düzenlenmiştir.
2.1. Ciro Belgelerinde Şekil Unsuru
Ancak ciro belgelerinde belirli bir şekil unsuruna sahip olması da istenmektedir. Standart forma uygun olmayan ciro belgeleri nedeniyle istekliler değerlendirme dışı bırakılmaktadır. Örneğin emsal bir Kamu İhale Kurulu (KİK) kararında, isteklinin sunduğu ciro belgesinin KİK032E standart formuna uygun olmadığı tespit edilerek; “İstekli tarafından sunulan “yapım işleri ciro bilgileri tablosu” başlıklı belgenin içeriğinde; KİK032 sayılı “Ciro Bilgileri Tablosu” başlıklı e-formda istenen “Belge Düzenleme Tarihi”, “Fatura Tarih”, “Fatura Seri ve Sıra No”, “Alıcının Adı ve Soyadı / Ticaret Unvanı ve T.C. / Vergi Kimlik No.su” bilgilerine yer verildiği görülmekle birlikte anılan belgede meslek mensubu tarafından yer verilmesi gereken “Tespit yapılan kişinin gerçekleştirdiği satışlara/işlere ilişkin ciro bilgilerinin, yukarıda listede belirtilen faturalar esas alınarak ticari defterleri üzerinden tespit edildiğini beyan ve taahhüt ederim” şeklindeki beyana yer verilmediği tespit edilmiştir.” şeklinde hükme varılmıştır. (Bk: Kamu İhale Kurulu, 07.01.2026 tarihli 2026/UY.II-45 sayılı kararı)
Bu durum, ihale hukukunda şekil şartlarının ne derece katı uygulandığını göstermektedir. Zira belge içeriğinde esaslı bilgilerin bulunmasına rağmen, standart forma uygunluk sağlanmadığı için teklif değerlendirme dışı bırakılabilmektedir. Sonuç olarak ihaleye sunulan belgede; beyan ibaresinin bulunmaması, fatura bilgilerine yer verilmemesi, belge tarih ve numaralarının eksik olması, gibi eksiklikler nedeniyle belge geçersiz kabul edilmiştir.
2.2. EKAP E-Form Yüklenmemesi ve Dijital Uyum Sorunu
Elektronik ihale sisteminin yaygınlaşmasıyla birlikte, ciro belgelerinin EKAP üzerinden e-form olarak düzenlenmesi ve yüklenmesi zorunlu hale gelmiştir. Bu nedenle, sisteme yüklenen belgelerin doğru, eksiksiz ve geçerli olması zorunludur. (Bk: Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılmasına İlişkin Uygulama Yönetmeliği’nin “İlke ve kurallar” başlıklı 4’üncü maddesi)
Uygulamada en sık karşılaşılan hata; toplam cironun yetersiz olduğu bilinmesine rağmen işin niteliğine ait (mal, hizmet, yapım) yeterli nitelikteki ciro belgesinin EKAP’a yüklenmemesidir. Bu durumda, belge hiç sunulmamış kabul edilir. Belge sonradan tamamlatılamayacağı için de teklif doğrudan değerlendirme dışı bırakılır. (Bk: Kamu İhale Kurulu, 12.11.2025 tarihli 2025/UH.II-2417 sayılı kararı)
2.3. Ortak Girişimlerde Ciro Hesaplama Hataları
İhale Uygulama Yönetmeliklerine göre, iş hacmi kriteri, ortakların hisse oranına göre sağlanmalıdır. Ortak girişimde elde edilen ciro, hisseler oranında dikkate alınır. Aday veya isteklinin iş hacmi tutarının değerlendirilmesinde, kendi iş hacmi tutarı ile birlikte ortak olduğu ortak girişime/girişimlere ait iş hacmi tutarı da hissesi oranında dikkate alınarak toplanmak suretiyle toplam iş hacmi tutarı belirlenir. Bu durumda aday veya isteklinin iş hacmi tutarı kullanılan ortak girişimdeki/girişimlerdeki hisse oranını gösteren belgelerin de teklif kapsamında sunulması gerekir. (Bk: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, m. 36/14 )
Ancak uygulamada; hisse oranı belirtilmemesi, hisse oranını gösteren belgelerin sunulmaması, toplam cironun yanlış dağıtılması ve ortak bazlı yeterliğin sağlanamaması gibi hatalar sıkça görülmektedir. Bu tür hatalar, özellikle büyük ihalelerde en yaygın elenme sebeplerinden biri haline gelmiş olup, ortak girişimin ihalede değerlendirme dışı bırakılmasına neden olmaktadır. (Bk: Kamu İhale Kurulu, 05.11.2025 tarihli 2025/UY.II-2363 sayılı kararı)
Sonuç olarak kamu ihalelerinde; teklif kapsamında sunulan belgeler veya belgelerdeki esaslı eksiklikler, tamamlatılamaz. Bu nedenle ciro belgesinin hiç sunulmaması veya standart forma uygun olmaması gibi durumlar, telafi edilemeyen hukuki sonuçlar doğurur.
3- Sonuç ve Değerlendirmemiz
Kamu ihale uygulamasında ciro belgeleri, isteklilerin ekonomik yeterliğini ortaya koyan temel araçlardan biri olmasına rağmen, aynı zamanda en sık hata yapılan ve en fazla elenmeye yol açan belge türüdür.
Emsal kararlardan anlaşıldığı üzere;
Bu çerçevede, ihaleye katılan isteklilerin;
Sonuç olarak, kamu ihale hukukunda ciro belgeleri bakımından isteklilerin, ihale dokümanını yalnızca teknik açıdan değil, aynı zamanda şekli ve usul bakımından da titizlikle incelemeleri gerekmektedir.
Dr. Emrah KESGİN
Maliye ve Vergi Uzmanı
Kaynaklar:
Nis
