1. Özet
Bu çalışmada, Kamu İhale Kurulu’nun 20.11.2024 tarihli ve 2024/UH.II-1468 sayılı kararı incelenmiştir.  İnceleme konusu kararda D… Ltd. Şti. yalnızca ihalenin 1’inci ve 2’nci kısımlarına teklif vermiş; idare ise iş deneyim belgesini yeterli görmeyerek teklifi değerlendirme dışı bırakmıştır. Kurul, ihale mevzuatı kapsamında değerlendirme yapmıştır. 

2. Kamu İhale Kurulu kararlarının konusu
Kurul kararın konusu, kısmi teklife açık bir hizmet alımı ihalesinde iş deneyim belgesinin hangi tutar üzerinden değerlendirileceğidir. İdarenin yaptığı araç kiralama ihalesi dört kısımdan oluşmaktadır. Başvuru sahibi ise yalnızca 1’inci ve 2’nci kısımlara teklif vermiştir. İdare, iş deneyim belgesini yetersiz görerek bu kısımlarda başvuru sahibini değerlendirme dışı bırakmıştır.

İhaledeki asıl uyuşmazlık konusu; kısmi teklife açık ihalede iş deneyim tutarı, isteklinin teklif verdiği kısımların toplamı üzerinden mi, yoksa her bir kısım için ayrı ayrı mı hesaplanması gerektiği kapsamındadır. Kılıç İhale Sözlüğü’nde “iş deneyimini gösteren belgeler”, aday veya isteklinin ihale konusu iş ya da benzer işlerdeki mesleki deneyimini ortaya koyan belgeler kapsamında ele alınmaktadır. Bu nedenle belge hesabı yalnız tutar yönünden değil, teklif verilen kısım ve benzer iş bağlantısı yönünden de incelenmelidir. (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-deneyimini-gosteren-belgeler )

3. Somut uyuşmazlığın gelişimi
İhale konusu iş, “Araçların 1080 Gün Hizmet Alımı Suretiyle Kiralanması” işidir. İdari Şartnamede ihale dört kısma ayrılmıştır.  Başvuru sahibi D… Ltd.Şti. yalnızca 1’inci ve 2’nci kısımlara teklif vermiştir.

İdari Şartnamede iş deneyim oranı, isteklinin teklif ettiği bedelin %25’inden az olmamak üzere belirlenmiştir. Başvuru sahibinin 1’inci kısım teklif bedeli 7.680.960,00 TL, 2’nci kısım teklif bedeli ise 2.318.760,00 TL’dir. Bu nedenle ayrı ayrı hesaplandığında 1’inci kısım için gerekli asgari iş deneyim tutarı 1.920.240,00 TL, 2’nci kısım için gerekli asgari iş deneyim tutarı 579.690,00 TL’dir. Yani, başvuru sahibinin güncel iş deneyim tutarı 2.110.532,74 TL olduğu için bu tutar her iki kısmı da ayrı ayrı karşılamaktadır. Keza belgenin güncel tutarı, benzer iş uyumu, teklif verilen kısımlar ve İdari Şartnamedeki oran ihalenin seyrini değiştirecektir. Bu konuda ihale.tv’de yayımlanan “İş Deneyimini Gösteren Belgelerde Bilinmesi Gereken Temel Unsurlar” videosunda da iş deneyimi belgelerinin isteklinin yeterliliğini belirlemeye yönelik en önemli belgelerden olduğu vurgulanmaktadır. (Bk: https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/is-deneyimini-gosteren-belgelerde-bilinmesi-gereken-temel-unsurlar)

4. Kamu İhale Kurulunun aldığı karar hangi yönde oldu?
Kurul’a göre kısmi teklif verilmesine imkân tanınan ihalelerde aday veya isteklinin yeterlik değerlendirmesi, başvuruda bulunduğu veya teklif verdiği her bir kısım için ayrı ayrı yapılmalıdır. Bu nedenle başvuru sahibinin iş deneyim belgesinin teklif verdiği 1’inci ve 2’nci kısımlar bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekirken, idarece toplam teklif bedeli mantığıyla değerlendirme yapılması mevzuata uygun bulunmamıştır.

Kurul yalnızca başvuru sahibi bakımından değil, eşit muamele yönünden yaptığı incelemede M… Ltd. Şti. bakımından da aynı hatayı tespit etmiştir. Bu isteklinin güncel belge tutarı 2.625.835,80 TL olarak belirlenmiş; 1’inci ve 2’nci kısımlar bakımından gerekli asgari iş deneyim tutarlarını karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç olarak Kurul, 1’inci ve 2’nci kısımlarda D… Ltd. Şti. ile M… Ltd. Şti.’ne ait tekliflerin değerlendirmeye alınmasına ve sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yeniden gerçekleştirilmesine karar vermiştir. Ayrıca başvuru sahibinin iddiasında haklı bulunması nedeniyle başvuru bedelinin yazılı talep halinde iadesi gerektiği belirtilmiştir.

5. Kurul kararı kapsamında firmaların almaları gereken tedbirler nelerdir?
Firmalar, kısmi teklife açık ihalelerde iş deneyim belgesi hesabını ihale sonucundan sonra değil, teklif hazırlama aşamasında yapmalıdır. Aşağıdaki Tablo-1’deki kontrol listesi, özellikle araç kiralama, taşıma, yemek, temizlik, güvenlik, bakım-onarım ve benzeri çok kısımlı hizmet alımlarında uygulanmalıdır.

Tablo-1: Kısmi teklife açık ihalelerde iş deneyim tutarının kontrolü

Firmaların hesaplama işlemi; İstenen Asgari İş Deneyim Tutarı = İlgili Kısım Teklif Bedeli X İdari Şartnamede Belirlenen İş Deneyim Oranı şeklinde olmalıdır. İstekli birden fazla kısma teklif vermişse, bu formül her kısım için ayrı uygulanmalıdır. Kılıç Hukuk’un aynı konudaki Kurul kararı incelemesinde de kısmi teklife açık ihalelerde iş deneyimi tutarının teklif verilen her kısım için ayrı ayrı değerlendirildiği takdirde yeterli olabileceği vurgulanmaktadır. (Bk: https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/kismi-teklife-acik-ihalelerde-tek-sozlesmeye-tek-is-deneyim-belgesi-ilkesi) 

İş deneyim belgesinde tutar hesabı kadar benzer iş uyumu da önemlidir. Kılıç Hukuk’ta yayımlanan Danıştay karar incelemesinde, iş deneyim belgesine konu işin hangi bölümünün benzer iş kapsamında kaldığının belgeyi düzenleyen idare nezdinde araştırılması gerektiği belirtilmektedir. Bu yaklaşım, firmaların belgeye konu işin ihale konusu işle teknik ve parasal bağını da kontrol etmesi gerektiğini göstermektedir. (Bk: https://www.kilichukuk.org/mahkeme-kararlari/benzer-ise-uygunlukis-deneyim-belgesinin-belgeyi-duzenleyen-idare-nezdinde-arastirilarak-degerlendirilmesi)

Elektronik ihalelerde iş deneyim bilgileri ilgili elektronik alanlar üzerinden beyan edildiğinden; belge numarası, EKAP kaydı, işin adı, belge tutarı, güncel tutar ve benzer iş bağlantısı dikkatle kontrol edilmelidir. Keza ihale.tv’deki iş deneyim belgesi videoları, belge türleri ve belge yokluğunda alternatif tevsik yöntemleri konusunda firmalara genel bir eğitim çerçevesi sunmaktadır. (Bk: https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/is-deneyim-belgesi-olmayan-tedarikci-ve-hizmet-sunucusu-firmalar-kamu-ihalelerine-nasil-katilabiilir) 

Yukarıda anlatılanlar kapsamda firmalar; 

• İhale dokümanını indirir indirmez kısım listesi, teklif verilecek kısımlar ve asgari iş deneyim tutarlarını tabloya dökmelidir.

• İdare toplam bedel üzerinden eleme yaptıysa, kesinleşen ihale komisyonu kararının gerekçesi incelenmeli ve süresi içinde başvuru hazırlığı yapılmalıdır.

• İş ortaklığı halinde pilot ve özel ortakların oranları, her bir kısım için ayrıca test edilmelidir.

• Belge güncelleme hesabı ile benzer iş değerlendirmesi ayrı ayrı yapılmalıdır.

6. Sonuç ve Değerlendirmemiz
Kurul kararı, kısmi teklife açık ihalelerde iş deneyim tutarının nasıl hesaplanacağı konusunda açık ve uygulanabilir bir emsal oluşturmaktadır. Bu karar özetle; iş deneyim yeterliği, teklif verilen kısımların toplam bedeli üzerinden değil, her bir kısım için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu karar, hatalı ihale komisyonu kararlarına karşı firmaların başvuru yapmaları bakımından da önemlidir. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 20.11.2024 tarihli ve 2024/UH.II-1468 sayılı kararı)

Bu nedenle Tablo-1’ de özetlendiği üzere firmalar, teklif vermeden önce iki soruya mutlaka cevap vermelidir: 

• Birincisi, teklif verdiğim her kısım için gerekli asgari iş deneyim tutarı nedir?
• İkincisi, iş deneyim belgemin güncel tutarı bu kısımların her birinde aranan tutarı karşılıyor mu? 

Bu iki soru doğru cevaplandığında, firmalar hem hatalı teklif hazırlama hatasına düşmemiş, hem de idarenin toplam bedel üzerinden yaptığı yanlış değerlendirmelere karşı haklı başvuru yapma gerekçeleri elde etmiş olacaklardır. 

Ancak her şeye rağmen hukuka aykırı idari işlemle karşılaşıldığında, özellikle değerlendirme dışı bırakma, iş deneyim belgesinin yetersiz sayılması veya kısım bazında hesap yapılmaması gibi hallerde, Kamu İhale Kurumuna başvuru yolu firmalar açısından etkili bir denetim mekanizmasıdır. Bununla beraber, başvuru dilekçesinin yalnızca itiraz beyanından ibaret olmaması; kısım bazlı hesap, belge güncelleme tutarı, İdari Şartname hükümleri ile mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. Başka bir anlatımla, ihaleye yönelik her başvuru, kendi şartlarına göre yapılmalı, gerektiğinde işin uzmanı hukukçulardan ve ihale danışmanlarından destek alınmalıdır. 

Ruhi ARSLAN                                           Av. Işıl KILIÇ EROL

Kamu Yönetimi Uzmanı                            Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı

ve İhale Danışmanı                                                          

Kaynaklar

1. Kamu İhale Kurulu’nun 20.11.2024 tarihli ve 2024/UH.II-1468 sayılı kararı.

2. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği.

3. Kamu İhale Genel Tebliği. 

4. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu. 

5. Kılıç Hukuk, “Kısmi Teklife Açık İhalede, İş Deneyim Belgesi; Toplam Teklif Bedeli Üzerinden mi, Her Bir Kısım Üzerinden mi Değerlendirilir?” Bk: https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/kismi-teklife-acik-ihalede-is-deneyim-belgesi-toplam-teklif-bedeli-uzerinden-mi-her-bir-kisim-uzerinden-mi-degerlendirilir 

6. Kılıç Hukuk, “Kısmi Teklife Açık İhalelerde Tek Sözleşmeye Tek İş Deneyim Belgesi İlkesi.” Bk: https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/kismi-teklife-acik-ihalelerde-tek-sozlesmeye-tek-is-deneyim-belgesi-ilkesi 

7. Kılıç İhale Sözlüğü, “İş deneyimini gösteren belgeler” ve “Kısmi teklif” kavramları. Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk 

8. Kılıç Hukuk Mahkeme Kararı İncelemesi, “Benzer İşe Uygunluk: İş Deneyim Belgesinin, Belgeyi Düzenleyen İdare Nezdinde Araştırılarak Değerlendirilmesi.” Bk: https://www.kilichukuk.org/mahkeme-kararlari/benzer-ise-uygunlukis-deneyim-belgesinin-belgeyi-duzenleyen-idare-nezdinde-arastirilarak-degerlendirilmesi 

9. ihale.tv, “İş Deneyimini Gösteren Belgelerde Bilinmesi Gereken Temel Unsurlar.” Bk: https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/is-deneyimini-gosteren-belgelerde-bilinmesi-gereken-temel-unsurlar 

10. ihale.tv, “İş Deneyim Belgesi Olmayan Tedarikçi ve Hizmet Sunucusu Firmalar Kamu İhalelerine Nasıl Katılabilir?” Bk: https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/is-deneyim-belgesi-olmayan-tedarikci-ve-hizmet-sunucusu-firmalar-kamu-ihalelerine-nasil-katilabiilir 

Daha önce Kılıç Hukuk sitesinde yayımlanan bir başka Kurul kararı ile birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan ortak sonuç; kısmi teklife açık ihalelerde iş deneyim yeterliği, isteklinin teklif verdiği kısımların toplam bedeli üzerinden değil, her bir kısım için ayrı ayrı hesaplanması gerektiğidir. (Bk: https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/kismi-teklife-acik-ihalede-is-deneyim-belgesi-toplam-teklif-bedeli-uzerinden-mi-her-bir-kisim-uzerinden-mi-degerlendirilir )