Ortak Girişimlerin Kalite ve Standarda Ait Belgeleri İhalede Sunmaları
(Bir KİK Kararı İncelemesi)
1. KİK kararına yansıyan uyuşmazlık konusu nedir?
KİK kararına yansıyan uyuşmazlık, hizmet alımı ihalesinde yeterlik kriteri olarak istenen TS 13075 Hizmet Yeterlilik / Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi’nin, iş ortaklığı şeklinde ihaleye katılım hâlinde tüm ortaklar tarafından mı, yoksa ortaklardan en az biri tarafından mı sunulmasının yeterli olacağı kapsamında ortaya çıkmıştır. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 15.04.2026 tarihli ve 2026/UH.I-1116 sayılı kararı)
KİK kararına konu ihale, “20 Aylık Malzemeli Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı” ihalesi olup, İdari Şartnamenin 7.3.3’üncü maddesinde TSE’den alınmış ve ihale tarihi itibarıyla geçerliliğini yitirmemiş TS 13075 Hizmet Yeterlilik Belgesi istenmiştir. Ancak şartnamede, iş ortaklıklarının tümünün bu belgeyi sunmaları yönünde düzenleme yapılmıştır. (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-ortakligi )
Başvuru sahibi, bu düzenlemenin mevzuata aykırı olduğunu hizmet alımı ihalelerinde kalite ve standarda ilişkin belgelerin (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/kalite-ve-standart-belgeleri-hizmet), iş ortaklığının bütün ortaklarından ayrı ayrı istenemeyeceğini ileri sürmüştür.
2. Somut olayın gelişimi
Rize İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 30.03.2026 tarihinde açık ihale usulüyle 2026/275948 İKN’li “20 Aylık Malzemeli Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı” ihalesi gerçekleştirilmek üzere ihale dokümanı hazırlanmıştır. İhale; Kaçkar Devlet Hastanesi, Çayeli Devlet Hastanesi, Fındıklı Devlet Hastanesi ve bağlantılı sağlık tesisleri için normal yemek, diyet yemek, kahvaltı, diyet kahvaltı, ara öğün, rejim yemekleri, ramazan iftar ve sahur yemeklerini kapsayan malzemeli yemek hizmetidir.
İhale İlanı’nın 4.3’üncü maddesinde mesleki ve teknik yeterlik kapsamında Hizmet Yeterlilik Belgesi istenmiştir. İdari Şartnamenin 7.3.3’üncü maddesinde ise şu içerikte düzenleme aşağıdaki gibi yapılmıştır:
Başvuru sahibi A… Ltd. Şti., ihale tarihinden önce dokümandaki bu düzenlemeye karşı şikâyet başvurusunda bulunmuştur. İdare başvuruyu reddetmiş, bunun üzerine başvuru sahibi Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuştur.
Başvuru sahibinin iddiası; iş ortaklıklarında kalite ve standarda ilişkin belgelerin bütün ortaklardan istenmesinin rekabeti daraltıcı ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’ne aykırı olduğudur. Çünkü mevzuat, bu tür belgelerde iş ortaklığı bakımından daha esnek bir kural benimsemiş; ortaklardan birinin belgeyi sunmasını yeterli görmüştür.
3. Kamu İhale Kurulunun uyuşmazlıkla ilgili kararı
Kurul yaptığı incelemede öncelikle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel hükümlerine atıf yaparak, Kanun’un 5’inci maddesine göre idarelerin; saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uygun hareket etmek zorunda olduklarını belirlemiştir. Ayrıca Kanun’un 10’uncu maddesinin isteklilerden mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi kapsamında, kaliteyi sağlamaya yönelik belgeler ile ihale konusu işin standartlara uygunluğunu gösteren kalite kontrol belgelerinin istenebileceğini düzenlediğine de işaret etmiştir. (Bk: 4734 sayılı Kanun, m. 5 ve 10.)
Ancak Kurul, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 28’inci maddesine atıf yaparak; yeterlik kriterleri ve istenecek belgelerin rekabeti engelleyecek şekilde belirlenmemesini, ayrıca istenecek belgeler ile yeterlik kriterlerinin ihale ilanı ve idari şartnamede açıkça belirtilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bununla beraber Kurul kararında anılan Yönetmeliğin, 42’nci maddesine göre idarelerin, iş ortaklığında, ortaklardan en az birinin kalite ve standarda ilişkin belgeleri sunmasının yeterli olduğunu ortaya koymuştur. (Bk: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, m. 28 ve 42.)
Mevzuat hükümlerini değerlendiren Kurul, İdari Şartnamede yer alan “TS 13075 belgesinin iş ortaklığının tüm ortakları tarafından sunulması” şartını mevzuata aykırı bulmuş, bu aykırılığın düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte olduğuna karar vererek, ihaleyi iptal etmiştir.
4. Kurul Kararından aday ve isteklilerin almaları gereken dersler nelerdir?
Kurul kararı; idarelerin belge isteme yetkisinin sınırsız olmadığını ortaya koyarak, ihaleye katılacak iş ortaklıklarından istenen yeterlik belgeleri kapsamında önemli bir karar vermiştir. Bu durumu aşağıda sıralayalım:
4.1. İş ortaklığı ile konsorsiyum aynı şekilde değerlendirilmemelidir
Uyuşmazlık kararından çıkarılacak en önemli ders, kalite ve standart belgelerinin istenmesi kapsamında, iş ortaklığı ile konsorsiyum aynı değerlendirilemez.
(Bk:https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-ortakligi https://www.kilichukuk.org/Sozluk/konsorsiyum) Keza kalite ve standart belgeleri iş ortaklıklarında sadece bir ortağın sunması yeterlidir. Oysa konsorsiyumlarda her ortak, kendi üstlendiği kısım için istenen belgeyi sunmak zorundadır. Çünkü iş ortaklığında, ortaklar işi birlikte üstlenirken, konsorsiyumda her ortak işin belirli bir kısmını tek başına üstlenir. Bu nedenle idare, iş ortaklığında bütün ortaklardan kalite belgesi isteyerek, konsorsiyum ile iş ortaklığının ihalelerdeki hukuki sorumluluklarını karıştırmıştır.
4.2. Kalite ve standarda ilişkin belgeler ihale konusu işin özelliğine uygun olmalıdır
4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi, idarelere kaliteyi sağlamaya yönelik belgeleri isteme imkânı tanır; ancak bu yetki, 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesindeki temel ilkelerle sınırlıdır. Yani idare, belge isterken rekabeti daraltmamalı, ihale konusu işin özelliğine uygun kalite ve standarda ilişkin belgeler talep etmelidir. Keza Kamu İhale Genel Tebliğinde de, ihale konusu işle ilgisi bulunmayan veya işin niteliğinin gerektirmediği kalite ve standarda ilişkin belgelerin istenmesinin temel ilkelere ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’ne aykırı olacağı açıklanmaktadır. (Bk: Kamu İhale Genel Tebliği, m. 74.1.)
Bu nedenle ihaleye katılacak firmaların, ihale ilanı ve dokümanını incelerken;
kontrol etmeleri gerekir.
4.3. Kalite belgesi, diğer yeterlilik belgeleri ile karıştırılmamalıdır
Uygulamada en sık yapılan hatalardan birisi de kalite ve standarda ilişkin belgeler ile işin yapılabilmesi için zorunlu olan diğer yeterlilik belgelerinin (izin, ruhsat, iş deneyimi vb.) ile faaliyet veya sicil belgelerinin aynı kapsamda değerlendirilmesidir. Konuyla ilgili özet Tablo-1 aşağıda çıkarılmıştır:
Tablo-1: İş ortakları tarafından sunulacak belgeler
Belge türü | İş ortaklığında belge sunma zorunluluğu |
Kalite ve standarda ilişkin belge | Ortaklardan en az birinin sunması yeterlidir. |
İşin yapılması için zorunlu izin, ruhsat, sicil, faaliyet belgesi | İlgili mevzuat ve idari şartnameye göre tüm ortaklardan istenebilir. |
İş deneyim belgesi | Pilot ve özel ortak oranlarına göre ayrı ve yeterlik kurallarına göre sunulur. |
Ekonomik ve mali yeterlik belgeleri | İş ortaklığı oranları ve uygulama yönetmeliği hükümlerine göre, ayrı ayrı sunulabilir. |
Bu nedenle aday ve istekliler, dokümandaki her belgeyi kendi hukuki niteliğine göre belirlemeli, mevzuata uygun işlem yapmalıdır. Ancak mevzuata göre, bir belge “kalite ve standarda ilişkin belge” ise, iş ortaklıklarında tüm ortaklardan istenemeyeceği bilinmelidir.
4.4. İhale ilanı ve dokümanına yönelik aykırılıklar süresi içerisinde şikâyet ve itirazen şikâyet konusu yapılmalıdır
Uyuşmazlık konusu ihalede yapılan başvuru ve Kurul kararı, ihale ilanı ve dokümanının incelemesinin önemini de göstermektedir. Başvuru sahibi, ihale tarihinden önce idareye şikâyet başvurusunda bulunmuş; idarenin ret kararı üzerine Kurum’a itirazen şikâyet başvurusu yapmıştır.
İhaleye katılacak firmalar bakımından en önemli hususlardan birisi de, tespit ettikleri hukuka aykırılıkları, süresi içerisinde şikayet ve itirazen şikayet başvurusu haline getirmeleridir. Keza mevzuatta belirlenen süreler, hak düşürücü nitelikte olup, süresi geçen başvuruların incelenmesi de mümkün olmamaktadır. (Bk: 4734 sayılı Kanun, m. 54, 55, 56 ile İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik)
5. Sonuç ve değerlendirme
Kamu İhale Kurulu kararı, ortak girişimlerin kalite ve standarda ilişkin belgeleri sunması bakımından önemli bir hukuki durumu ortaya koymuştur. Karara göre, ihaleye iş ortaklığı olarak katılım sağlanması hâlinde, kalite ve standarda ilişkin belgelerin ortaklardan en az biri tarafından sunulması yeterlidir. Bu durum, sadece hizmet alımlarına özgü olmayıp, mal ve yapım işleri ihalelerinde de geçerlidir.
Bu karar kapsamında, ortak girişimle ihaleye katılan firmaların; istenen her belgeyi, tüm ortakların mı yoksa bir ortağın sunmasının mı yeterli olup olmayacağını sorgulaması gerekir.
Ayrıca, tespit edilen hukuka aykırılıkların, süresi içerisinde şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusu haline getirilmesi ve bu hususta hukuki ve teknik yardım almaları uygun olacaktır. Keza mevzuatta belirlenen süreler, hak düşürücü nitelikte olup, süresinde yapılmayan başvuruların incelenmesi de mümkün olmamaktadır.
Ruhi ARSLAN Av. Işıl KILIÇ EROL
Kamu Yönetimi Uzmanı Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı
ve İhale Danışmanı
Kaynaklar:
1-Kamu İhale Kurulu’nun 15.04.2026 tarihli ve 2026/UH.I-1116 sayılı kararı
2- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu
3- Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği
4- Kamu İhale Genel Tebliği
5- https://www.kilichukuk.org/Sozluk/kalite-ve-standart-belgeleri-hizmet
May
