Sözleşme Tasarında, Güncel İhale Mevzuatına Aykırı Düzenleme Yapılarak Hakedişlere Yönelik Başvuru Hakkı Değiştirilebilir mi?
(Bir KİK Kararı İncelemesi)
1. Kamu İhale Kurulu (KİK) kararına yansıyan uyuşmazlık konusu
Kamu İhale Kurulu (KİK) kararına yansıyan uyuşmazlık, ihale dokümanı içinde yer alan Sözleşme Tasarısının, yürürlükteki Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ve Tip Sözleşme hükümlerine uygun hazırlanmaması nedeniyle, sözleşme sürecinde hakedişler itiraz eden yüklenicilerin hak kaybına uğraması kapsamında çıkmıştır.
Karara konu olayda “Yiyecek Hizmet Alımı (Hazır Yemek, Kahvaltı ve Kumanya)” ihalesinde, Sözleşme Tasarısının 12.1’inci maddesine, artık yürürlükte olmayan eski bir hakediş itiraz düzenlemesi eklenmiştir. Bu düzenleme; yüklenicinin geçici hakedişe itirazı varsa hakedişi ihtirazi kayıtla imzalaması, hakediş raporunda sonradan yapılacak düzeltmelere karşı ise ödemenin yapıldığı tarihten itibaren en çok 10 gün içinde itiraz etmesi gerektiğini öngörmektedir!
Başvuru sahibi, bu düzenlemenin hem Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin güncel 42’nci maddesine hem de Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Tip Sözleşme Tasarısına aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Çünkü söz konusu eski hüküm, Danıştay kararı ve devamında Kamu İhale Kurulu’nun düzenleyici kararıyla kaldırılmış; daha sonra 30.07.2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan değişiklikle hakediş itirazlarına ilişkin yeni düzenleme yürürlüğe girmiştir.
Başka bir anlatımla, İdare, Sözleşme Tasarısı’na yürürlükten kaldırılmış veya güncel Genel Şartnameye aykırı bir hakediş itiraz hükmü düzenlemiş ve bu durum itirazen şikâyete konu olmuştur.
2. Somut olayın gelişimi
İdare 18.11.2025 tarihinde “Yiyecek Hizmet Alımı” ihalesini ilan etmiş, ihale 18.12.2025 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Başvuru sahibi Ş… Ltd. Şti., ihale dokümanında yer alan Sözleşme Tasarısının 12.1’inci maddesinde; hakediş itirazlarına ilişkin olarak eski düzenlemenin konulduğunu, bu kapsamda yüklenicinin geçici hakedişe itiraz etmesi için hakediş raporunu “ihtirazi kayıtla” imzalaması gerektiğini, sonradan yapılacak yüklenici itirazının ise hakedişin ödendiği tarihten itibaren en çok 10 gün içinde yapılacağı yönünde düzenleme yapıldığını belirtmiştir.
Ayrıca başvuru sahibi tarafından; yapılan düzenlemenin, Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 42’nci maddesinde yer almakta iken Danıştay 13. Dairesi’nin 06.06.2023 tarihli ve E:2023/404, K:2023/2898 sayılı kararı ile söz konusu düzenlemenin iptal edildiği, Kamu İhale Kurulu’nun 16.08.2023 tarihli ve 2023/DK.D-208 sayılı düzenleyici kararı ile de Hizmet İşleri Genel Şartnamesindeki bu hükmün ortadan kaldırıldığı, 30.07.2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazetede yeni düzenlemenin yayımlanarak, 01.09.2025 tarihinde yürürlüğe girdiği de beyan edilmiştir.
Sonuç olarak hizmet alımlarında yapılan güncel düzenlemeye göre yüklenici, geçici hakedişe veya hakediş raporu imzalandıktan sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere karşı itirazlarını en geç kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar dilekçe ile bildirmek zorundadır. Buna rağmen idare, 18.11.2025 tarihinde ilan edilen ihalenin Sözleşme Tasarısına eski ve yürürlükte olmayan hükmü koymuştur. Başvuru sahibi de bu nedenle ihale dokümanına süresinde şikâyet ve ardından itirazen şikâyet başvurusu yapmıştır.
3. Kamu İhale Kurulu kararı hangi yönde olmuştur?
Yapılan başvuru kapsamında Kurul verdiği kararında öncelikle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 5’inci maddesine dikkat çekmiştir. Bu maddeye göre, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Tip Sözleşmeler uygulama birliğini sağlamak amacıyla hazırlanır ve idarelerce yapılacak sözleşmeler Tip Sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlenir.
Kurul daha sonra Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 42’nci maddesindeki güncel düzenlemeyi incelemiştir. Güncel hükme göre, yüklenicinin geçici hakedişe veya hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemine kadar yapılabilecek düzeltmelere karşı itirazlarını en geç kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar dilekçe ile bildirmesi gerekir. Buna karşılık, Sözleşme Tasarısı’nda hâlen iptal edilmiş eski hükme yer verilmiştir.
Kurul’a göre idarenin hazırladığı Sözleşme Tasarısı;
Kurul, bu aykırılığın yalnızca sözleşme uygulama aşamasında giderilebilecek basit bir eksiklik olmadığını değerlendirmiştir. Çünkü sözleşme tasarısı, ihale dokümanının bir parçasıdır ve istekliler tekliflerini bu doküman hükümlerini dikkate alarak hazırlar. Hakediş itiraz süresi gibi yüklenicinin mali haklarını doğrudan etkileyen bir hükmün yanlış düzenlenmesi, ihaleye katılacak firmaların teklif verme ve sözleşme yapma kararını olumsuz yönde etkileyebilir.
Bu nedenle Kurul, aykırılığın düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte olduğunu belirterek 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesi uyarınca ihalenin iptaline karar vermiştir. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 14.01.2026 tarihli ve 2026/UH.I-147 sayılı kararı )
4. Kurul Kararından aday ve isteklilerin almaları gereken dersler nelerdir?
Kamu ihalelerine katılma iradesi, sadece teklif vermek değil, sözleşmede oluşabilecek uyuşmazlıkların da öngörülerek, gerekli başvuruların zamanında yapılmasını da gerektirir. Ancak hak aramak isteyen firmaların, yukarıda anlattığımız somut olay ve verilen KİK kararı kapsamında bilmeleri gereken önemli hususlar da bulunmaktadır. Bu hususlar aşağıda sıralanmıştır:
4.1. Sözleşme Tasarısındaki ödeme ve hakediş usul ve esasları yüklenici için önemlidir
Sözleşmenin tarafı yüklenici firma, edimini sözleşme ve eklerine göre gerçekleştirir. Buna karşılık da sözleşmede usul ve esasları belirlenen hakedişleri alarak, edimini gerçekleştirmeye ve ticari hayatını devam ettirme çalışır. Ancak mevzuata uygun olmayan düzenlemeler, yüklenici firmanın hak kaybına neden olur.
Somut olayda uyuşmazlık konusu, hakedişe itiraz süresiyle ilgilidir. Eski düzenleme, yüklenicinin hakediş raporunu ihtirazi kayıtla imzalamasını ve sonradan yapılan düzeltmelere karşı ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 10 gün içinde itiraz etmesini öngörüyordu. Güncel düzenleme ise itirazların en geç kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar dilekçe ile bildirilebilmesini kabul etmektedir. Bu fark, yüklenici açısından oldukça önemlidir. Çünkü yemek, temizlik, taşıma, güvenlik, bakım-onarım ve benzeri sürekli hizmet işlerinde hakedişler dönemsel olarak düzenlenir. Hakedişlerde yapılacak kesinti, eksik ödeme, ceza, miktar farkı veya düzeltmelere yüklenicinin başvuru yapması, çok önemlidir. Yüklenicinin itiraz etme hakkın her geçici hakedişe ve sadece 10 günlük hak düşürücü süreye sıkıştırılması, yüklenicinin hak kaybına uğrama olasılığını yükseltecek, aynı zamanda güncel mevzuata da aykırılık teşkil edecektir.
Bu nedenle firmalar, Sözleşme Tasarısında hakediş itirazlarına ilişkin aşağıda sıraladığımız hususları kontrol etmelidir:
4.2. Mevzuata aykırı düzenlenen Sözleşme Tasarısındaki ödeme ve hakediş usul ve esasları süresi içerisinde başvuru konusu yapılmalıdır
İdare tarafından hazırlanan Sözleşme Tasarısındaki ödeme ve hakediş usul ve esaslarına yönelik hatalar, genellikle yüklenicinin hak kaybına neden olur. Bu nedenle firmaların, ihale dokümanını e-şifre ile indirdikten sonraki yasal sürede idareye şikâyet başvurusu yapmaları, başvurunun süresi içerisinde cevaplanmaması veya reddedilmesi halinde ise Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapmaları gerekir. Başvuru yapılması gereken tarihten sonra veya sözleşme imzalandıktan sonra ihale dokümanına yönelik yapılan tüm başvurular, reddedilir.
Somut olayda başvuru sahibi, ihale dokümanındaki Sözleşme Tasarısı hükmüne süresinde itiraz etmiş; idarenin ret kararı üzerine Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuştur. Kurul da bu başvuruyu haklı bulmuştur.
4.3. Sözleşme Tasarısında hakediş ve ödeme ile ilgili mevzuata aykırı düzenlemeler dolaylı olarak kamu zararına da neden olur
Sözleşme Tasarısındaki hakediş ve ödeme ile ilgili mevzuata aykırı düzenlemeler teklif fiyatını dolaylı olarak etkiler ve kamu zararına neden olur. Örneğin; hakediş ödeme veya itiraz süreleri mevzuata uygun hazırlanmayan ve yüklenicinin tereddüdüne neden olan düzenlemeler nedeniyle, kurumsal firmaların ihaleye katılmaması veya katılım sağlayan firmaların olduğundan daha pahalı teklifler vermesine neden olur. Bu durum ise idarenin alım yapacağı işi daha pahalıya mal etmesine ve dolaylı olarak kamu zararına yol açar. Başka bir nedenle Sözleşme Tasarısında yer alan aykırılıklar, firmaların teklif verirken yalnızca “işin maliyetine” değil, sözleşme hükümlerinden kaynaklanacak riskleri de fiyatlamalarına neden olur.
5. Sonuç ve değerlendirmemiz
Kamu İhale Kurulu kararı, firmaların ihale dokümanını incelerken, idare tarafından düzenlenen Sözleşme Tasarısında yer alan hakediş ödeme usul ve esaslarını da mutlaka kontrol etmesi gerektiğini açıkça ortaya koymuştur. Keza Kurul kararına göre, idarenin Sözleşme Tasarısına yürürlükte olmayan eski hakediş itiraz hükmünü koyması; Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin güncel 42’nci maddesine, Tip Sözleşme sistematiğine ve 4735 sayılı Kanun’un 5’inci maddesine aykırıdır. Bu aykırılık, aynı zamanda yüklenicilerin hak kaybına ve kamu zararına neden olduğu değerlendirilerek ihalenin iptaline karar verilmiştir. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 14.01.2026 tarihli ve 2026/UH.I-147 sayılı kararı )
İhaleye katılacak aday ve isteklilerin, Sözleşme Tasarısında aşağıda yer alan hususlar kapsamında kontrol etmeleri uygun olacaktır:
Yukarıda anlatılan hususların hukuka uygun şekilde sonuçlanması için işin uzmanı hukukçu ve ihale danışmanlarından, hukuki ve teknik görüş alarak yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmelidir. Keza doğru şekilde yapılacak itirazen şikâyet başvurularının Kurul tarafından haklı bulunması halinde, başvuru bedeli, iade edilmekte, ihalede hedeflenen sonuca ulaşılması mümkün olmaktadır.
Ruhi ARSLAN
Kamu Yönetimi Uzmanı
Kamu İhale ve Sözleşme Danışmanı
Av. Işıl KILIÇ EROL
Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı
Kaynaklar:
May
