1. KİK kararlarının konusu
Bu incelemenin esasını, yapım işi kapsamında elde edilmiş bir iş deneyim belgesinin, hizmet alımı olarak ihale edilen bir bakım işinde kullanılıp kullanılamayacağı hususu oluşturmaktadır. İncelenen kararda TCDD YHT Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan “Kayaş - Sivas YHT Hattı Elektrifikasyon Sistemlerinin 36 Aylık Bakım İşi” ihalesinde, ihale üzerinde bırakılan isteklinin yapım işinden elde edilmiş bir iş yönetme belgesi sunması tartışılmıştır. (Bk: Kamu İhale Kurulu’nun 04.09.2024 tarihli ve 2024/UH.I-1085 sayılı kararı)

Başvuru sahibi, ihale konusu işin hizmet alımı olduğunu, sunulan belgenin ise yapım işine ait iş yönetme belgesi niteliği taşıdığını; bu nedenle belgenin hizmet alımı ihalesinde kullanılamayacağını ileri sürmüştür. Ayrıca belgenin İdari Şartnamedeki benzer iş tanımını karşılamadığını iddia etmiştir.

Kılıç İhale Sözlüğü’nde “iş deneyimini gösteren belgeler” kavramı, isteklinin mesleki deneyimini gösteren iş deneyim belgeleri, mezuniyet belgeleri, özel sektör iş deneyimini gösteren belgeler ve teknolojik ürün deneyim belgelerini kapsayacak şekilde açıklanmaktadır. Bu tanım, teklif hazırlığında yalnızca belge tutarına değil, belgenin türüne, kaynağına ve benzer iş tanımıyla ilişkisine de bakılması gerektiğini göstermektedir. 

(Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-deneyimini-gosteren-belgeler)

Benzer bir konu ayrıca Kılıç Hukuk’ta yayımlanan “Mal Alım İhalesinde, Yapım İşine Ait İş Deneyim Belgesi Sunulması Mümkün müdür?” başlıklı makaledeki ilkeyle birlikte okunmalıdır. Anılan değerlendirmede, benzer iş tanımına uygun olmak kaydıyla ve Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği’nin 2.13’üncü maddesi çerçevesinde, montaj dahil mal veya hizmet alımlarında yapım işinden edinilmiş iş deneyim belgelerinin kullanılabileceği belirtilmektedir. 

(Bk: https://www.kilichukuk.org/Makale/mal-alim-ihalesinde-yapim-isine-ait-is-deneyim-belgesi-sunulmasi-mumkun-mudur)

2. Somut uyuşmazlığın gelişimi
İhale, TCDD YHT Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan “Kayaş - Sivas YHT Hattı Elektrifikasyon Sistemlerinin 36 Aylık Bakım İşi”dir. İhale türü hizmet alımıdır. Teknik Şartname’ye göre iş; katener tesisleri, transformatör merkezleri, cer postaları, telekomand-uzaktan kumanda sistemleri, SCADA sistemi, RTU’lar, haberleşme sistemleri, kontrol, bakım, onarım, ölçüm, test ve arıza giderme faaliyetlerini kapsamaktadır.

İdari Şartnamenin 7.5.1’inci maddesinde, isteklilerin teklif bedelinin %15’inden az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belge sunmaları gerektiği düzenlenmiştir. Yine 7.6’ncı maddede ise benzer iş “Raylı Sistemler Elektrifikasyon Sistemlerinin yapımını tamamlamış olmak veya Raylı Sistemler Elektrifikasyon Sistemleri ile ilgili bakım ve onarım hizmeti vermiş olmak” şeklinde belirlenmiştir.

İhale üzerinde bırakılan H… A.Ş., yeterlik bilgileri tablosunda %50’den fazla hisseye sahip ortağına ait bir iş yönetme belgesi beyan etmiştir. Bu belge, TCDD Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen “Sincan-Ankara-Kayaş Hattının Yeniden İnşa Edilmesi İşi (Başkent Ray)” işine ilişkindir. Belgenin uygulanan yapı tekniği bölümünde 160 km/h hıza uygun 25 kV 50 Hz elektrifikasyon sistemleri kurulumu da yer almaktadır.

İhale.tv’de yer alan “İş Deneyimini Gösteren Belgelerde Bilinmesi Gereken Temel Unsurlar” videosu, iş deneyimini gösteren belgelerin kamu ihalelerinde isteklinin yeterliğini belirlemeye yönelik temel belgelerden olduğunu açıklamaktadır. Bu nedenle belgelerin ihale konusu iş veya benzer iş ile uyumunun teklif öncesi kontrol edilmesi önem arz etmektedir. 

(Bk: https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/is-deneyimini-gosteren-belgelerde-bilinmesi-gereken-temel-unsurlar)

3. Kamu İhale Kurulunun aldığı karar
Kamu İhale Kurulu, hizmet alımı olarak ihale edilen işin niteliğini, İdari Şartname’deki benzer iş tanımını ve Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği’nin 2.13’üncü maddesini birlikte değerlendirmiştir. Bu maddeye göre, C, D ve E grubu işlerde idare tarafından montaj dahil mal veya hizmet alımı olarak ihaleye çıkılması ve yeterlik için iş deneyimi istenmesi halinde, anılan işlere ilişkin yapım iş deneyim belgeleriyle ihaleye katılmak mümkündür. 

Kurul, ihale üzerinde bırakılan isteklinin iş yönetme belgesine konu “Başkent Ray” işinde elektrifikasyon sistemleri kurulumu bulunduğunu; incelenen ihalenin de raylı sistem elektrifikasyon sistemlerinin bakımına ilişkin olduğunu dikkate almıştır. Bu nedenle belge, İdari Şartnamedeki benzer iş tanımına uygun görülmüş ve söz konusu belgenin hizmet alımı ihalesinde iş deneyimini tevsik etmek amacıyla kullanılabileceği kabul edilmiştir.

4. Kurul kararı kapsamında firmaların almaları gereken tedbirler
Kurul kararı firmalara “hizmet ihalesinde yapım belgesi hiçbir şekilde kullanılamaz” veya “yapım belgesi her hizmet ihalesinde kullanılabilir” şeklinde iki farklı yaklaşımın da hatalı olduğunu göstermiştir. Kurul kararına göre doğru değerlendirme; işin teknik niteliği ile benzer iş tanımının birlikte analiz edilmesidir. Benzer durumda firmaların yapacakları kontroller ve alacakları tedbirler aşağıda sıralanmıştır:

4.1. Firmalar ihale türü ile işin teknik niteliğini ayrı ayrı incelemelidir
İhale, hizmet alımı olarak yapılmış olabilir. Ancak iş elektrik, elektronik, mekanik tesisat, haberleşme, kurulum, montaj, bakım veya arıza giderme gibi teknik yönleri ağır basan bir işse, bu durumda Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği’nin 2.13’üncü maddesi incelenerek, ihaleye katılım sağlanmalıdır.  

4.2. Benzer iş tanımı, teknik açıdan değerlendirilmelidir
İdari Şartnamedeki benzer iş tanımı, belgenin kabul edilip edilmeyeceğini doğrudan belirler. Somut kararda benzer iş yalnızca “bakım hizmeti” olarak değil, “raylı sistem elektrifikasyon sistemlerinin yapımını tamamlamış olmak veya bakım-onarım hizmeti vermiş olmak” şeklinde iki seçenekli düzenlenmiştir. Bu nedenle yapım işinden alınan belge, bakım ihalesinde değerlendirilebilir hale gelmiştir. Şikayetçi firma bu hususu gözden kaçırmıştır. 

4.3. C, D ve E grubu istisnası, firmalarca kontrol edilmelidir
Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği’nin 2.13’üncü maddesi her yapım işine uygulanmaz. C grubu sıhhi tesisat ve mekanik tesisat işleri, D grubu elektrik işleri ve E grubu elektronik ve iletişim işleri bakımından, işin niteliği örtüştüğünde montaj dahil mal veya hizmet alımı ihalelerinde yapım iş deneyim belgeleri kullanılabilir. Ancak “bina inşaatı” gibi bir iş bitirme belgesi, güçlü bir teknik bağ kurulmadan, her hizmet ihalesinde kullanılamaz.

4.4. İhale Katılım Belgesi (Yeterlik Bilgileri Tablosu) eksiksiz ve işin esasına uygun şekilde doldurulmalı
Elektronik ihalelerde yeterlik değerlendirmesi, beyan edilen bilgiler ve sorgulanabilen kayıtlar üzerinden yapılır. Belge türü, EKAP belge numarası, belge tutarı, belge sahibi, uygulanan yapı tekniği, ortaklık tespit belgesi ve benzer iş tanımıyla birlikte eksiksiz olarak belirtilmelidir. Özellikle yapım işinden alınan bir belge, hizmet ihalesinde kullanılacaksa, İhale Katılım Belgesi (Yeterlik Bilgileri Tablosu), çelişkisiz ve kontrol edilebilir şekilde doldurulmalıdır. 

İhale.tv’de yer alan “Kamu Kurumlarından alınmış iş deneyim belgesi olmayanlar, hizmet ihalelerine nasıl katılacak?” videosunda hizmet ihalelerinde iş deneyim belgesinin, aday veya isteklinin ihale konusu hizmet veya benzer hizmetlerdeki mesleki deneyimini gösteren belge olduğu açıklanmaktadır. Bu açıklama, hizmet ihalelerinde belge niteliğinin ve benzer iş uyumunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini de göstermektedir. 

(Bk: https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/kamu-kurumlarindan-alinmis-is-deneyim-belgesi-olmayanlar-hizmet-ihalelerine-nasil-katilacak)

Kılıç İhale Sözlüğü’nde “iş yönetme belgesi” başlığı altında konuya ilişkin kaynak kitap ve iş deneyim belgeleri bağlamı ayrıca gösterilmektedir. Ortağa ait iş yönetme belgesi kullanılacaksa, belgenin sadece teknik kapsamı değil, belge sahibinin şirketle ortaklık ve temsil ilişkisi de kontrol edilmelidir. (Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-yonetme-belgesi) 

Tablo-1: Yapım işlerine ait iş deneyim belgesi olan firmaların hizmet ihalelerine katılırken yapacakları kontrol ve alacakları tedbirler

4.5. İş denetim belgeleriyle ilgili güvenilir kaynaklardan yararlanın
İhale uyuşmazlıklarında en çok rastlanan konuların başında, “İş Deneyimleri” gelmektedir. Kamu ihalelerine katılan firmaların; daha önce elde ettikleri iş deneyim belgelerini güncellemeleri, ihalelerde kullanmaları, iş ortaklığı veya firma ortaklarının belgeleri kullanmaları gibi hususlarda yaşanan bilgi eksiklikleri, ihalede değerlendirme dışı bırakılmalarına dahi sebep olabilmektedir. 

İhalelere katılan firmaların, güvenilir yazılı kaynakları edinerek veya Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi vb. kütüphanelerde inceleyerek, güvenli bilgilere ulaşmaları uygun olacaktır. 

(“Kamu İhalelerinde İş Deneyimini Gösteren Belgeler” isimli kitap veya benzeri için bk:https://www.kilicakademi.com.tr/Kitap/kamu-ihalelerinde-is-deneyimini-gosteren-belgeler ) 

5. Sonuç ve değerlendirmemiz
Yapım işinden alınan belge her hizmet ihalesinde kullanılamaz. Ancak işin niteliği açısından C, D veya E grubunda olan yapım işlerinin, montaj dahil hizmet veya mal alımı olarak ihaleye çıkılması ve İdari Şartnamedeki benzer iş tanımının aynı nitelikte olması halinde, yapım işlerine ait iş deneyim belgesi hizmet ihalesinde de kullanılabilir. Bu nedenle Kurul kararı; hizmet alımı ihalelerinde yapım işinden elde edilmiş iş deneyim belgelerinin de kullanılabileceğini gösteren önemli bir karardır. (Kamu İhale Kurulu’nun 04.09.2024 tarihli ve 2024/UH.I-1085 sayılı kararı) . 

Somut olayda ihale hizmet alımı olarak yapılmış olsa da işin konusu raylı sistem elektrifikasyon sistemlerinin bakımına ilişkindir. Sunulan iş yönetme belgesinin dayanağı olan Başkent Ray işinde de 25 kV 50 Hz elektrifikasyon sistemleri kurulumu bulunmaktadır. Bu teknik bağlantı ve Tebliğ m.2.13 birlikte değerlendirildiğinde Kurul, yapım işinden alınan iş yönetme belgesinin benzer iş tanımına uygun olduğuna ve başvurunun reddine karar vermiştir.
Hukuka aykırı olduğu düşünülen ihale işlemlerinde başvuru süreci süreye ve usule sıkı şekilde bağlıdır. Bu nedenle firmalar, doküman veya teklif değerlendirme aşamasında hak kaybı doğduğunu düşündüklerinde önce idareye şikâyet, gerekli koşullar oluştuğunda Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet yolunu süresinde değerlendirmelidir. Başvuruda, yalnızca genel hukuka aykırılık iddiası ileri sürmek yerine; İdari Şartname maddesi, belge türü, teknik kapsam, benzer iş tanımı, Tebliğ maddesi ve somut zarar ihtimali açıkça gösterilmelidir. Bu süreçte ihale mevzuatı, teknik şartname ve iş deneyim belgesi uygulamasına hakim hukukçu ve ihale danışmanlarından görüş alınması; başvurunun doğru hazırlanmasına, delillerin somutlaştırılmasına ve süre kaybı yaşanmamasına katkı sağlayabilir.

Dr. Emrah KESGİN                                          

Maliye ve Vergi Uzmanı İhale Danışmanı

Av. Işıl KILIÇ EROL

Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı

Kaynaklar:

1. Kamu İhale Kurulu’nun 04.09.2024 tarihli ve 2024/UH.I-1085 sayılı kararı 

2. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu 

3. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

5. Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği 

7. Kılıç Hukuk, “Mal Alım İhalesinde, Yapım İşine Ait İş Deneyim Belgesi Sunulması Mümkün müdür?” https://www.kilichukuk.org/Makale/mal-alim-ihalesinde-yapim-isine-ait-is-deneyim-belgesi-sunulmasi-mumkun-mudur

8. Kılıç İhale Sözlüğü, “İş deneyimini gösteren belgeler”. https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-deneyimini-gosteren-belgeler

9. Kılıç İhale Sözlüğü, “İş yönetme belgesi”. https://www.kilichukuk.org/Sozluk/is-yonetme-belgesi

10. ihale.tv, “İş Deneyimini Gösteren Belgelerde Bilinmesi Gereken Temel Unsurlar”. https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/is-deneyimini-gosteren-belgelerde-bilinmesi-gereken-temel-unsurlar

11. ihale.tv, “Kamu Kurumlarından alınmış iş deneyim belgesi olmayanlar, hizmet ihalelerine nasıl katılacak?” https://www.ihale.tv/video/is-deneyimini-gosteren-belgeler/kamu-kurumlarindan-alinmis-is-deneyim-belgesi-olmayanlar-hizmet-ihalelerine-nasil-katilacak

12. “Kamu İhalelerinde İş Deneyimini Gösteren Belgeler” isimli kitap veya benzeri için bk: https://www.kilicakademi.com.tr/Kitap/kamu-ihalelerinde-is-deneyimini-gosteren-belgeler