1.Giriş
Mal alımı ihalelerinde yerli malı fiyat avantajı, teklif sıralamasını doğrudan etkileyebilen özel bir değerlendirme işlemidir. Özellikle teknik cihaz, makine, ekipman, yazılım, arıtma sistemi, medikal ürün ve sanayi ürünü alımlarında Yerli Malı Belgesi, ihale sonucuna etkisi olabilecek önemli bir unsurdur.
Kılıç İhale Sözlüğü’nde “Yerli Malı Belgesi”, teklif edilen malın yerli malı olduğunu belgeleyen ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslara uygun düzenlenen belge olarak açıklanmaktadır.
(Bk: https://www.kilichukuk.org/Sozluk/yerli-mali-belgesi )
Bu inceleme, Kamu İhale Kurulu (KİK)’nun 14.01.2026 tarihli ve 2026/UM.II-85 sayılı kararı çerçevesinde hazırlanmıştır. Kararda, yerli malı belgesi sunan bir isteklinin lehine uygulanması gereken %15 fiyat avantajının, ihale dokümanında açıkça yer almayan gerekçelerle uygulanmaması kapsamında değerlendirme yapılmıştır.
2. KİK kararlarının konusu
Kararın konusu, mal alımı ihalesinde Yerli Malı Belgesi sunan isteklinin lehine öngörülen fiyat avantajının, idare tarafından dokümanda açıkça yer almayan ilave gerekçelerle uygulanmamasıdır. Başka bir ifadeyle uyuşmazlık, Yerli Malı Belgesi’nin geçerli olduğu durumda idarenin ayrıca üretici yetkisi, yetki devri veya yetkili satıcılık ilişkisi üzerinden fiyat avantajını reddedip edemeyeceği noktasında toplanmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 63’üncü maddesi mal alımı ihalelerinde yerli malı teklif eden istekliler lehine fiyat avantajı uygulanmasına imkân vermektedir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 61’inci maddesi ise bu avantajın hesaplama yöntemini düzenlemektedir. Buna göre avantaj, yerli malı teklif eden isteklinin teklifinden indirim yapılması şeklinde değil; yerli malı teklif etmeyen isteklilerin teklif bedellerine dokümanda belirlenen oran kadar ilave yapılması suretiyle uygulanır.
Kılıç Hukuk’ta yayımlanan “Yerli isteklilere fiyat avantajı nasıl uygulanmalıdır?” başlıklı Kurul kararı incelemesinde de yerli malı teklif eden isteklinin sunduğu Yerli Malı Belgesi dikkate alınarak, yerli malı teklif etmeyen isteklinin teklif bedeline ihale dokümanında belirlenen oran kadar ilave yapılması gerektiği belirtilmektedir.
(Bk:https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/yerli-isteklilere-fiyat-avantaji-nasil-uygulanmalidir)
Ayrıca ihale.tv’de yer alan “Kamu İhalelerinde Fiyat Avantajı ve Yaşanan Sorunlar” videosunda, kamu ihalelerinde yerli istekliler ve yerli malı teklif eden istekliler lehine fiyat avantajı uygulanabildiği ifade edilmektedir. Bu nedenle firmaların yalnızca belgeyi sunması değil, komisyon kararında bu avantajın doğru hesaplanıp hesaplanmadığını da kontrol etmesi gerekir.
3. Somut uyuşmazlığın gelişimi ve Kamu İhale Kurulunun aldığı karar
Karara konu ihale, “İçme Suyu Arıtma Sistemi Mal Alımı” ihalesidir. Başvuru sahibi firma, teklif ettiği “İçme Suyu Arıtma Sistemi” ve “Filtrasyon Cihazı” için Yerli Malı Belgelerini EKAP üzerinden ihaleye katılım belgesine aktarmıştır. Buna rağmen idare, başvuru sahibi lehine %15 yerli malı fiyat avantajını uygulamamıştır. İdarenin gerekçesi, ana üretici yetki belgesi ve yetki devriyle ilgili bazı hususların uygun görülmemesidir.
Başvuru sahibi ise Kamu İhale Kuruluna başvuru yaparak, İdari Şartnamede yerli malı fiyat avantajından yararlanmak için Yerli Malı Belgesi sunulmasının yeterli görüldüğünü; ihale dokümanında ayrıca ana üretici yetki belgesi veya yetkilendirilmiş satıcı belgesi aranacağına dair açık bir düzenleme bulunmadığını ileri sürmüştür.
Somut olayda İdari Şartnamenin 7.1.f maddesinde yerli malı fiyat avantajından yararlanmak isteyen istekliler tarafından Yerli Malı Belgesi sunulması düzenlenmiş; Şartname’nin 33.3.1’inci maddesinde ise yerli malı teklif eden isteklilere ihalenin tamamında %15 fiyat avantajı uygulanacağı belirtilmiştir. Buna karşılık İdari Şartnamede ana üretici yetki belgesi, yetkili satıcı belgesi veya yetki devri belgesinin fiyat avantajından yararlanma şartı olarak aranacağına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır.
Kurul, başvuru sahibi tarafından sunulan Yerli Malı Belgelerinin Antalya Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlendiğini, TOBB Yerli Malı Belgesi veri tabanı üzerinden doğrulanabildiğini ve ihale tarihi itibarıyla geçerli olduğunu tespit etmiştir. Keza TOBB’un Yerli Malı Belgesi sayfasında da Yerli Malı Tebliği (SGM-2024/10), Yerli Malı Belgesi Uygulama Usul ve Esasları ve başvuru dokümanları birlikte yayımlanmaktadır.
(Bk: https://tobb.org.tr/SanayiMudurlugu/Sayfalar/YerliMaliBelgesi.php )
Ayrıca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan Yerli Malı Tebliği (SGM-2024/10), yerli malı belgesinin düzenlenmesi ve ürünün yerli malı olduğunun belirlenmesi bakımından güncel çerçeveyi oluşturmaktadır.
(Bk: https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/mevzuat/YerliMali201410Teblig.pdf )
Kamu İhale Kurulu verdiği kararda; idarenin İdari Şartnamede açıkça yeterlik kriteri veya fiyat avantajı şartı olarak düzenlemediği belgeleri, sonradan isteklinin aleyhine kullanamayacağını ortaya koymuştur. Bu nedenle başvuru sahibi istekliye %15 yerli malı fiyat avantajı uygulanmasını ve ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden yürütülmesine karar vermiştir.
Bu karar, Yerli Malı Belgesi’nin kapsamının doğru ürünle uyumlu olması gerektiği yönündeki yargı kararlarıyla da uyumlu olmuştur. Keza Kılıç Hukuk’ta yayımlanan “Yerli Malı Belgesini Her Kısım İçin Sunmayan İstekliye, Fiyat Avantajı Uygulanır Mı?” başlıklı Danıştay kararı incelemesinde, sunulan belgenin teklif edilen ürün/kısım ile uyumlu olmamasının fiyat avantajından yararlanmayı engelleyebileceği belirtilmektedir. Dolayısıyla somut karardaki sonuç, her belgenin her şartta kabul edileceği anlamına gelmez. İhalede sunulan belge geçerli, ürünle uyumlu ve dokümanda aranan özellikte bir belge olmalıdır.
4. Kurul kararı kapsamında firmaların almaları gereken tedbirler nelerdir?
Kurul kararı, mal alımı ihalelerine katılan firmaların teklif hazırlama ve ihale komisyonu kararını mevzuata göre mutlaka kontrol etmelerini gerektiğini de ortaya koymaktadır. Firmalar yalnızca Yerli Malı Belgesinin sunulup sunulmayacağına değil; belgenin hangi ürün için düzenlendiğine, geçerlilik tarihine, EKAP/ihaleye katılım belgesine aktarımına ve ihale dokümanındaki fiyat avantajı düzenlemesine birlikte bakmalıdır.
Yerli malı belgesi sunan tedarikçi firmaların ihalelerde, almaları gereken tedbirleri ve dikkat etmeleri gerek hususları aşağıda sıraladık:
4.1. İdari Şartnamenin 7’nci maddesi ayrıntılı olarak kontrol edilmelidir
Firmalar, teklif vermeden önce İdari Şartname’nin katılım ve yeterlik kriterlerini düzenleyen 7’nci maddesini ayrıntılı olarak kontrol etmeli ve burada belirtilen belgelerin ihaleye katılımda sunulmasına özen göstermelidir. Eğer yerli malı fiyat avantajı için yalnızca Yerli Malı Belgesi aranmışsa, idarenin sonradan yetkili satıcı belgesi veya ana üretici onayı gibi ek belgeler üzerinden yerli malı avantajını etkisizleştirecek işlemleri şikâyet konusu yapılmalıdır.
Kılıç İhale Sözlüğü’nde “Yetkili satıcı belgesi”, isteklinin teklif ettiği malın üreticisi tarafından bu malın satışını, dağıtımını veya pazarlamasını yapmaya yetkili kılındığını gösteren belge olarak açıklanmaktadır; ancak bu belgenin istenebilmesi için dokümanda açıkça düzenlenmesi gerekir.
(Bk:https://kilichukuk.org/Sozluk/yetkili-satici-belgesi )
4.2. Ürün adı, marka/model ve belge kapsamı birlikte kontrol edilmelidir
Yerli Malı Belgesi’nin geçerli olması tek başına yeterli değildir. Belge konusu ürün ile teklif edilen ürün aynı ticari ve teknik kapsamda olmalıdır. Ürün adı, marka, model, kapasite, cihaz/ekipman tanımı ve teknik şartname karşılığı arasında uyumsuzluk varsa fiyat avantajı uygulanmaz.
Tablo-1: Firmalar için Yerli Malı Belgesi Kontrol Listesi
Kontrol edilecek hususlar | Firmanın yapacağı işlemler |
Belge geçerlilik tarihi | İhale tarihi itibarıyla belgenin geçerli olup olmadığı kontrol edilmelidir. |
Belgedeki ürün adı | Belge konusu ürün ile teklif edilen ürünün aynı veya dokümanla uyumlu olduğundan emin olunmalıdır. |
Belgedeki marka/model bilgisi | Teknik Şartname ve teklif edilen ürün bilgileriyle çelişki bulunup bulunmadığı incelenmelidir. |
Belgeyi düzenleyen resmi kurum | Belgenin ilgili resmi kurum tarafından düzenlenip düzenlenmediği ve doğrulanabilirliği kontrol edilmelidir. |
Resmi kurumun doğrulanması | Belgenin veri tabanı üzerinden, resmî kurumlar nezdinde teyit edilmelidir. |
4.3: İhaleye katılım belgesi doğru doldurulmalıdır
Elektronik ihalelerde belgenin usulüne göre beyanı, teklifin esasını da doğrudan etkiler. 01.08.2025 sonrası uygulamada “ihaleye katılım belgesi” kavramının öne çıktığı görülmektedir. Kılıç İhale Sözlüğü’nde ihaleye katılım belgesi, tekliflerin hazırlanması ve gönderilmesi sürecinde “yeterlik bilgileri tablosu” yerine kullanılan belge olarak açıklanmaktadır. Bu nedenle firmalar, Yerli Malı Belgesinin doğru satırda, doğru ürünle ilişkilendirilerek ve eksiksiz bilgilerle sisteme aktarıldığını kontrol etmelidir.
(Bk:https://www.kilichukuk.org/Sozluk/ihaleye-katilim-belgesi)
İhale dokümanının EKAP üzerinden indirilmesi, zeyilname ve düzeltme ilanlarının takip edilmesi de bu kontrolün parçasıdır. ihale.tv’de yer alan “EKAP’da İhale Arama ve İhale Dokümanı İndirme İşlemi” videosu, dokümana erişim ve inceleme sürecinin uygulamadaki önemini göstermektedir.
4.4. Komisyon kararında fiyat avantajı hesabı mutlaka denetlenmelidir
Yerli malı fiyat avantajı, yerli malı teklif eden isteklinin teklifinden doğrudan indirim yapılması anlamına gelmez. Değerlendirme, yerli malı teklif etmeyen isteklilerin teklif bedellerine avantaj oranı kadar ilave yapılması suretiyle yapılır. Bu nedenle firmalar, komisyon kararındaki sıralamanın, ham teklif bedellerine göre mi yoksa fiyat avantajı uygulanmış değerlendirme bedellerine göre mi oluşturulduğunu kontrol etmelidir. Başka bir anlatımla, uygun belge sunan firma, fiyat avantajı sonrası oluşan değerlendirme sıralamasını ayrıca incelemelidir.
4.5. Dokümanda ek belge isteniyorsa, bu belgenin hukuki yeri sorgulanmalıdır
İdare, yetkili satıcı belgesi, distribütörlük belgesi, imalatçı belgesi veya ana üretici onayı isteyecekse bunu ihale ilanı ve İdari Şartnamenin ilgili yeterlik maddelerinde açıkça göstermelidir.
Kılıç Hukuk’ta yayımlanan yerli malı belgelerinin değerlendirilmesine ilişkin güncel incelemede de yerli malı belgesinin nihai ürün ve bileşen ilişkisi bakımından doğru yorumlanması gerektiği, değerlendirmenin şeffaf ve eşitlik ilkesine uygun yapılması gerektiği vurgulanmaktadır.
4.6. Yerli malı avantajı uygulanmadığında başvuru süresi kaçırılmamalıdır
Firma, komisyon kararında yerli malı fiyat avantajının uygulanmadığını fark ederse yalnızca idareyle yazışmakla yetinmemelidir. Önce idareye şikâyet, ardından gerekli şartlar oluşmuşsa, Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapılmalıdır. Bu konuda ihale.tv’de yer alan “İdareye E-Şikayet ve Kamu İhale Kurumuna E-İtirazen Şikayet Başvurusu Nasıl Yapılır?” videosu, başvuru yolunun uygulamadaki önemini açıklamaktadır. (Bk:https://www.ihale.tv/video/4734-sayili-kamu-ihale-kanunu-ve-uygulamalari/idareye-e-sikayet-ve-kamu-ihale-kurumuna-e-itirazen-sikayet-basvurusu-nasil-yapilir)
5. Sonuç ve Değerlendirmemiz
Kamu İhale Kurulu’nun 2026/UM.II-85 sayılı kararı, mal alımı ihalelerine katılan firmalar için önemli bir ders niteliğindedir. Buna göre usulüne uygun şekilde Yerli Malı Belgesi sunan istekliye, ihale dokümanında öngörülen fiyat avantajının uygulanması gerekmektedir. İdare, dokümanda yer almayan ek belge veya sonradan geliştirilen yorumlarla bu avantajı ortadan kaldıramaz.
Bu karar, firmalara iki ayrı süreçte kontrol yapma görevi yüklemektedir. Birincisi, teklif verilmeden önce Yerli Malı Belgesinin ürünle uyumunu, geçerliliğini ve EKAP’a (ihaleye katılım belgesine) doğru aktarılıp aktarılmadığını denetlemektir. İkincisi ise ihale komisyonu kararı açıklandıktan sonra fiyat avantajı hesabının doğru yapılıp yapılmadığını incelemektir. Keza idare tarafından yerli malı avantajı doğru uygulanmadığında, ihale sonucu olumsuz yönde etkilenebilmektedir.
Hukuka aykırı idari işlemlere karşı Kamu İhale Kurumuna başvuru yapılması, yalnızca somut ihale sonucunu değiştirme ihtimali nedeniyle değil, aynı zamanda ihale sürecinin eşit muamele, saydamlık ve rekabet ilkelerine uygun yürütülmesini sağlama işlevi nedeniyle de önemlidir. Bu başvurular süre, ehliyet, menfaat ihlali, mevzuata uygunluğu ve delillerin sunulması bakımından, dikkatle hazırlanmalıdır. Bu nedenle firmaların, özellikle fiyat avantajı, yeterlik belgesi, EKAP beyanı ve doküman yorumu gibi konularda, kamu ihale mevzuatını bilen hukukçulardan ve ihale danışmanlarından görüş alması; başvurunun zamanında, ölçülü ve hukuki dayanakları açık şekilde yapılmasına katkı sağlayacaktır.
Ruhi ARSLAN
Kamu Yönetimi Uzmanı ve İhale Danışmanı
Av. Işıl KILIÇ EROL
Kamu İhale Sözleşmeleri Uzmanı
Kaynaklar:
1. Kamu İhale Kurulu Kararı, 14 Ocak 2026 tarihli ve 2026/UM.II-85 sayılı karar.
2. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu.
3. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği.
4. Kamu İhale Genel Tebliği.
5. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yerli Malı Tebliği (SGM-2024/10).
(Bk:https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/mevzuat/YerliMali201410Teblig.pdf )
6. TOBB, Yerli Malı Belgesi sayfası ve uygulama dokümanları.
(Bk:https://tobb.org.tr/SanayiMudurlugu/Sayfalar/YerliMaliBelgesi.php)
7. Kılıç İhale Sözlüğü, “Yerli Malı Belgesi”.
(Bk:https://www.kilichukuk.org/Sozluk/yerli-mali-belgesi)
8. Kılıç İhale Sözlüğü, “Yerli malı”.
(Bk:https://www.kilichukuk.org/Sozluk/yerli-mali )
9. Kılıç İhale Sözlüğü, “İhaleye katılım belgesi”.
(Bk:https://www.kilichukuk.org/Sozluk/ihaleye-katilim-belgesi)
10. Kılıç İhale Sözlüğü, “Yetkili satıcı belgesi”.
(Bk:https://kilichukuk.org/Sozluk/yetkili-satici-belgesi)
11. Kılıç Hukuk, “Yerli Malı Belgelerinin Değerlendirilmesinde Kritik Hata: Nihai Ürün Yerine Bileşen Bazlı Yorum”.
12. Kılıç Hukuk, “Yerli isteklilere fiyat avantajı nasıl uygulanmalıdır?”
(Bk:https://www.kilichukuk.org/kik-kararlari/yerli-isteklilere-fiyat-avantaji-nasil-uygulanmalidir)
13. Kılıç Hukuk, “Yerli Malı Belgesini Her Kısım İçin Sunmayan İstekliye, Fiyat Avantajı Uygulanır Mı?”
14. ihale.tv, “Kamu İhalelerinde Fiyat Avantajı ve Yaşanan Sorunlar”. (Bk:https://www.ihale.tv/video/4734-sayili-kamu-ihale-kanunu-ve-uygulamalari/kamu-ihalelerinde-fiyat-avantaji-ve-yasanan-sorunlar)
15. ihale.tv, “EKAP’da İhale Arama ve İhale Dokümanı İndirme İşlemi”.
16. ihale.tv, “İdareye E-Şikayet ve Kamu İhale Kurumuna E-İtirazen Şikayet Başvurusu Nasıl Yapılır?”
May
