E-İhalede Aşırı Düşük Teklif Açıklama Sunmayan İsteklinin Geçici Teminatı Gelir Kaydedilir mi?
Özet
Bu çalışma, elektronik ihalelerde “aşırı düşük teklif açıklaması sunulmamasının” hangi sonuçları doğuracağını ve özellikle geçici teminatın gelir kaydedilmesi yaptırımının hukuksal sonuçları incelemektedir. Kamu İhale Kurul kararına dayanan inceleme, ihale mevzuatının aşırı düşük tekliflere ilişkin temel kuralı ile elektronik ihaleye özgü “tevsik edici belge sunmama” hâlinde teminatın gelir kaydedilmesini öngören düzenlemelerin birbirinden ayrılması gerektiğini ortaya koymaktadır.
1. Giriş ve Olayın Özeti
Elektronik ihale uygulamasında idareler, tekliflerin değerlendirilmesinde iki farklı “sunmama” durumunu zaman zaman aynı torbaya koymakta ve aynı yaptırımı uygulamaktadır:
Aşağıda sunacağımız somut olayda, bu karıştırmanın doğurduğu ağır sonuç (geçici teminatın gelir kaydı) ortaya konulacak ve “e-ihalede aşırı düşük açıklama yapılmazsa, teminat yanar” yaklaşımının mevzuata uygun olup olmadığı tartışılacaktır.
Somut olayın yaşandığı ihale, 35 kalem temizlik malzemesi alımına ilişkindir. İhale e-ihale olarak yapılmış ve Çetin B…’ın teklifi aşırı düşük bulunmuştur. İdare, anılan istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istemiş; istekli ise süresi içerisinde açıklama sunmamıştır. İdare ise ihale komisyonu kararında, istekliyi yalnızca değerlendirme dışı bırakmakla kalmamış, geçici teminatın gelir kaydedilmesine karar vermiştir. Bunun üzerine istekli; “aşırı düşük açıklama sunmama” nedeniyle teminatın gelir kaydedilemeyeceğini; mevzuat gereği sadece değerlendirme dışı bırakılmasının mümkün olduğunu ileri sürmüştür.
2. Mevzuat Ne Diyor? İdare Neden Yanıldı?
Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, aşırı düşük teklif tespitinde açıklama isteneceğini ve açıklaması yeterli görülmeyen veya açıklama sunmayan isteklinin teklifinin reddedileceğini düzenler. Bu düzenleme, “aşırı düşük açıklama sunmama” hâlinde teklifin elenmesi sonucunu doğurur. Yani teminatın gelir kaydına yönelik bir yaptırım öngörmez.
Elektronik ihaleye özgü mevzuat düzenlemelerinde; isteklinin ihale sürecinde beyan ettiği EKAP üzerinden doğrulanamayan bilgi/belgeler ile teknik cevapları tevsik eden belgeleri (ve varsa numune/demonstrasyon yükümlülüğünü) sunması gerekmektedir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde teklif değerlendirme dışı bırakılır ayrıca geçici teminat gelir kaydedilir.
Bu nedenle idarenin yanıldığı konu şu olmuştur: Teminatın gelir kaydı, “aşırı düşük açıklamanın sunulmaması” için değil; elektronik ihalede beyan/tevsik zincirinin koparılması veya numune/demonstrasyon yükümlülüğünün ihlali için öngörülmüş bir yaptırımdır.
3. Kamu İhale Kurulu Kararı Hangi Yönde Oldu?
Kamu İhale Kurulu kararında, ihale sürecinde başvuru sahibinden aşırı düşük teklif açıklaması istendiği; açıklama sunulmaması nedeniyle uygulanması gereken müeyyidenin teklifin değerlendirme dışı bırakılması olduğu açıkça belirtilmiştir. Buna rağmen idarenin geçici teminatı gelir kaydetmesini, mevzuata uygun bulmamıştır. (Bk. Kamu İhale Kurulu’nun 2024/UM.II-32 sayılı kararı)
4. Sonuç ve Değerlendirme
İhale hukukunda yaptırımların genişletilerek uygulanması, oldukça büyük tartışmalara neden olmaktadır. Bu nedenle idarenin eksik ve hatalı uygulamasını iptal eden Kurul kararı, tipiklik ilkesine uygundur. Çünkü aşırı düşük teklif açıklaması, esasen “fiyatın gerçekçi olup olmadığını” anlamaya dönük bir savunma/izah mekanizmasıdır. Bu mekanizmaya cevap vermemek, ihalenin yürütülmesi açısından “değerlendirme dışı bırakma” sebebidir. Ancak bunun “parasal yaptırıma” çevrilmesi, ölçülülük ilkesine aykırıdır. Nitekim Kurul kararı, bu yaptırımı iptal etmiş ve idarelerin mevzuata uygun ve ölçülülük ilkesi kapsamında karar vermeleri gerektiğinin altını çizmiştir.
Kamu İhale Kurulu kararı; idarelerin “İsteklinin işlemi-Mevzuat- Yaptırım” dengesini titizlikle kurmaları gerektiğini, isteklilerin ise teminat gelir kaydı gibi ağır yaptırımlara karşı “şikâyet-itirazen şikâyet” başvurusu iradelerini göstermeleri gerektiğini de açıkça göstermektedir. 16.02.2026
KILIÇ HUKUK VE DANIŞMANLIK OFİSİ
Daha fazla bilgi edinmek için iletişime geçiniz.
Tel: 0 312 285 96 00- 0545 285 96 00
Şub
