Geçerli Tek Teklifin Yaklaşık Maliyete Çok Yakın Olması Nedeniyle İhalenin İptali ve İdarenin Takdir Yetkisi

Özet

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yürütülen ihalelerde, tekliflerin değerlendirilmesi neticesinde yalnızca tek geçerli teklifin kalması ve bu teklifin yaklaşık maliyete oldukça yakın olması durumunda, idarenin ihaleyi iptal edip edemeyeceği hususu, tartışma konusu olmaktadır. Kamu İhale Kurulu’nun 2023/UH.II-1074 sayılı kararı, idarenin bu tür durumlarda sahip olduğu takdir yetkisinin sınırlarını somut bir olay üzerinden ortaya koyması bakımından önemlidir.  Bu çalışmada söz konusu karar; rekabet ilkesi, kaynakların verimli kullanılması ilkesi ve iptal yetkisinin sınırları bağlamında analiz edilmiştir.

1. Olayın Özeti

Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen
2023/426918 İKN’li “12 Ay Süreli Araç Kiralama Hizmet Alımı” ihalesinde yaklaşık maliyet 41.012.837,12 TL olarak belirlenmiştir. İhaleye 4 istekli teklif sunmuş, 3 isteklinin teklifleri geçici teminat sunulmaması nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmış, tek geçerli teklif sahibi olarak başvuru sahibi firma belirlenmiştir. Başvuru sahibinin teklif tutarı ise 39.958.200,00 TL olup yaklaşık maliyete göre yalnızca yaklaşık %3 oranında düşük kalmıştır. Ancak ihale yetkilisi; “Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin yaklaşık maliyete çok yakın olması ve geçerli tek teklifin bulunması nedeniyle yeterli rekabet koşullarının oluşmadığı” gerekçesiyle ihaleyi iptal etmiştir. 

2. İhale Mevzuatı ve Hukuki Açıklamalar 

4734 sayılı Kamu Kanunun 5’inci maddesi uyarınca idareler; rekabeti sağlamak, kaynakları verimli kullanmak ve ihtiyaçları uygun şartlarla karşılamak zorundadırlar. Anılan Kanunun 39’uncu maddesi: “İdare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir.” hükmünü içermekle birlikte bu serbesti mutlak değildir.
Nitekim ihale uygulamalarında, idarelerin sahip olduğu takdir yetkisi sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır.
Somut olayda ise 4 teklif verilmiş olsa da 3 teklif yeterlik bilgileri tablosunda gerekli beyanların bulunmaması nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmıştır. Bu durumda rekabetin oluşup, oluşmadığı tartışılır hale gelmiştir. Kurul değerlendirmesinde; tek geçerli teklif bulunması, bu teklifin yaklaşık maliyete oldukça yakın olması, hususlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulanmıştır. Bu iki unsur birlikte ele alındığında; ihalenin gerçek piyasa koşullarını yansıtmadığı, rekabetçi fiyat oluşmadığı ve kamu kaynağının verimli kullanılmasının riske girdiği, sonucuna ulaşılması mümkündür. Çünkü; yaklaşık maliyet, idarenin öngördüğü üst sınırı temsil eder ve rekabetçi bir ortamda tekliflerin genellikle bu değerin altında oluşması beklenir.

3. Kamu İhale Kurulu’nun Kararı 

Somut olayda, “Tek geçerli teklifin bulunması” tek başına iptal sebebi olmayabilirdi. Ancak  “yaklaşık maliyete çok yakın tek teklif” olarak değerlendirildiğinde, rekabet ve kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkelerinin ihlali kabul edilerek, ihalenin iptali mümkündür. Somut olayda tek geçerli teklifin yaklaşık maliyete yalnızca %3 oranında düşük olması, teorik olarak, piyasa fiyat rekabetinin oluşmadığını, kamu lehine fiyat oluşmadığını göstermiştir. Bu nedenle Kurul; “İdarenin takdir yetkisini mevzuata aykırı kullandığına ilişkin somut bir veri bulunmadığı” tespitini yaparak ihalenin iptalinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. (Bk. Kamu İhale Kurulu’nun 02.08.2023 tarihli 2023/UH.II-1074 sayılı kararı)

4. Sonuç ve Değerlendirmemiz

Kamu İhale Kurulu’nun 2023/UH.II-1074 sayılı kararı; ihale yetkilisinin “ihale iptal yetkisini” kamu yararına dayalı olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Kanaatimizce, tek geçerli teklifin yaklaşık maliyete oldukça yakın olduğu durumlarda, rekabetin oluşmadığı kabul edilerek ihalenin iptali, kamu yararı ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri kapsamında hukuka uygun olmuştur. Bu yönüyle de Kurul kararının, uygulama birliği sağlanması bakımından önemli bir içtihat niteliği taşıdığı da anlaşılmıştır. 17.02.2026