Elektronik İhalelerde Teminatların Gelir Kaydedilmesinde KİK ve Danıştay’ın Yaklaşım Farklılıkları
Özet
Elektronik ihale uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte, geçici teminatın gelir kaydedilmesi yaptırımı, belge sunuluş şekline ilişkin usul eksiklikleri üzerinden genişletilerek uygulanmaya başladı. Kamu İhale Kurulunun (Kurul) düzenleyici kararları ve somut olaylara yönelik Kurul kararları, bu yaptırımın oldukça katı biçimde ele alındığını göstermektedir. Buna karşılık Danıştay, itirazen şikâyet başvurularında Kurulun inceleme yükümlülüğünü “eksik inceleme” olarak tanımlayıp, geçici teminat yaptırımına sınırlayıcı bir yaklaşım getirmiştir.
Bu çalışmada Kurulun; 2020/DK.D-222 ve 2025/DK.D-310 sayılı Düzenleyici Kararları ile 2024/UM.II-1652 sayılı kararı ile Danıştay 13. Dairesi’nin 02.12.2025 tarihli kararı birlikte ele alınarak, elektronik ihalelerde teminatların gelir kaydedilmesine ilişkin idari ve yargısal yaklaşım karşılaştırmalı olarak incelenecektir.
1. Giriş
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında “geçici teminat”, idarelerin ihale sürecini idari disiplin altında yürütülmesine yönelik bir araç olarak düzenlenmiştir. Bununla birlikte teminatın gelir kaydedilmesi yaptırımı, isteklinin malvarlığını doğrudan etkileyen ağır bir idari yaptırım haline dönüşmektedir. Oysa teminatların gelir kaydı, hukuk devleti ilkesi gereği, istisnai olarak ve Kanunda belirlenen hükümler doğrultusunda uygulanmalıdır. Bununla beraber elektronik ihale (e-ihale) sistemine geçilmesiyle birlikte, yeterlik/ihale katılım belgelerinin beyan–tevsik ilişkisi yeni bir boyut kazanmış; ihale sürecindeki geçici teminat yaptırımının uygulama alanını genişletilmiştir.
2. Kamu İhale Kurulunun Katı Yaklaşımı
Kamu İhale Kurulu’nun 22.07.2020 tarihli ve 2020/DK.D-222 sayılı Düzenleyici Kararı, elektronik ihalelerde belge sunuluş şekline ilişkin temel ayrımı ortaya koymuştur. Buna göre, EKAP üzerinden beyan edilen ancak sistemden teyit edilemeyen belgelerin, idarenin talebi üzerine usulüne uygun şekilde sunulmaması hâlinde, teklif değerlendirme dışı bırakılmakta ve geçici teminat gelir kaydedilmektedir. Buna karşılık, belgelerin sunulmuş olmakla birlikte yeterlik kriterlerini sağlamaması hâlinde yalnızca teklifin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği kabul edilmiştir.
Kurulun katı yaklaşımı, 03.09.2025 tarihli ve 2025/DK.D-310 sayılı Düzenleyici Karar ile daha da belirginleşmiştir. Bu kararda, nakit teminat kullanılan ihalelerde, Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP)’ta teminata ilişkin alana yanlış belge yüklenmesi, farklı ihaleye ait teminatın beyan edilmesi veya boş belge yüklenmesi gibi durumlar, belirli şartlar altında 4734 sayılı Kanun’un 17’nci maddesi kapsamında yasak fiil veya davranış olarak değerlendirilmiştir. Böylece Kurul, insani ve teknik nitelikli bazı hataları dahi “rekabeti veya ihale kararını etkileme” potansiyeli üzerinden ağır yaptırımlarla ilişkilendirmiştir.
Kurul’un katı yaklaşımının somut uygulaması ise Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından yapılan elektrik enerjisi alımı ihalesine ilişkin 2024/UM.II-1652 sayılı Kurul kararı ile ortaya çıkmıştır. Keza bu karar, düzenleyici kararların somut olaya uygulanışını göstermektedir. Kurul, e-ihalede özel sektörde elde edilen iş deneyimine ilişkin sözleşmenin fotokopi olarak sunulmasını, belgelerin sunuluş şekline aykırılık olarak değerlendirerek, geçici teminatın gelir kaydedilmesini hukuka uygun bulmuştur.
Kurul kararına karşı açılan davada Danıştay 13. Dairesi, Kurulun itirazen şikâyet başvurusunu başvuru sahibinin ileri sürdüğü iddialarla sınırlı ve bu iddiaları karşılayacak biçimde incelemekle yükümlü olduğunu vurgulamıştır. Danıştay’a göre, başvuru sahibinin iş deneyim belgesinin niteliğine (bedel içermemesi, kesin kabulünün yapılmamış olması, halen yürürlükte bulunması) ilişkin esaslı iddiası değerlendirilmeden, doğrudan teminatın gelir kaydına karar verilmesi eksik inceleme teşkil etmektedir. Bu gerekçeyle Kurul kararı iptal edilmiştir. (Bk. Danıştay 13. Daire, 02.12.2025 tarihli, E:2025/853, K:2025/3741 sayılı Karar)
Danıştay’ın bu yaklaşımı, Kurulun düzenleyici kararlarını otomatik ve şablon biçimde uygulamasına karşı, somut olayın özelliklerini ve başvuru sahibinin iddialarını merkeze alan, dengeleyici bir yargısal yorum niteliği taşımaktadır.
3. Değerlendirmemiz ve Sonuç
İncelenen kararlar birlikte değerlendirildiğinde, elektronik ihalelerde geçici teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin iki farklı yaklaşım ortaya çıkmaktadır. Kamu İhale Kurulu, düzenleyici kararlar aracılığıyla belge sunuluş şekline ilişkin ihlalleri ağır yaptırımlarla ilişkilendiren katı ve genişletici bir tutum sergilemektedir. Buna karşılık Danıştay, geçici teminatın gelir kaydını istisnai bir yaptırım olarak görmekte; Kurulun inceleme yükümlülüğünü “eksik inceleme” kavramı üzerinden, sıkı bir yargısal denetime tâbi tutmaktadır. Keza yaşanan somut olayda istekli; belgeleri fiziki olarak sunmuş olmakla birlikte, yeterlik kriterlerini zaten sağlamamaktadır. Bu hâliyle teklifin yalnızca değerlendirme dışı bırakılması gerekmekteyken, teminatının gelir kaydedilmesi, hukuka aykırı olmuştur.
Bu çerçevede Danıştay içtihadı, elektronik ihale uygulamalarında hukuki güvenliği güçlendiren ve teminat yaptırımının ölçülülük ilkesiyle uyumlu şekilde uygulanmasını sağlayan önemli bir denge unsuru oluşturmaktadır. 20.01.2026
İlyas KILIÇ
Kamu Yönetimi Uzmanı
İhale ve Sözleşme Hukuku Danışmanı
KILIÇ HUKUK VE DANIŞMANLIK OFİSİ
Tel: 0 312 285 96 00- 0545 285 96 00
Kaynaklar
Oca
